Dokumentacja projektu

Dziennikarstwo danych — Projekt zaliczeniowy

Autorzy

Zofia Kowalczyk

Piotr Nowak

Anna Lewandowska

Jan Wiśniewski

Opublikowano

15 maja 2026

1. Temat projektu

Tytuł: Niewidzialne na planie: dysproporcje płciowe w przemyśle filmowym

Format: Artykuł dziennikarski z wizualizacjami (HTML)

Nierówności płciowe w przemyśle filmowym to temat o istotnym znaczeniu społecznym, kulturowym i ekonomicznym. Wybraliśmy go z kilku powodów:

Aktualność — debata o równości płci w Hollywood i w polskim kinie trwa od czasu ruchu #MeToo i nie ustaje: kolejne raporty branżowe (USC Annenberg, Women in Film) pokazują wolne tempo zmian.
Wpływ kulturowy — film jako medium kształtuje społeczne normy i wyobrażenia. To, kto pojawia się na ekranie i w jakich rolach, ma mierzalny wpływ na wybory zawodowe i aspiracje kolejnych pokoleń.
Dostępność danych — USC Annenberg Inclusion Initiative, SAG-AFTRA, Directors Guild of America i Writers Guild of America publikują regularnie szczegółowe dane branżowe, co umożliwia pogłębioną analizę ilościową.
Wielowymiarowość — temat obejmuje wiele wymiarów: wynagrodzenia, główne role, funkcje produkcyjne, stereotypy, trajektorie kariery, nagrody.
Porównanie polskie — dane Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej pozwalają odnieść globalny obraz do polskiej branży filmowej.

Źródło	Dane	Link
USC Annenberg Inclusion Initiative	Reprezentacja w głównych rolach, role produkcyjne	annenberg.usc.edu/research
Forbes Celebrity 100	Szacunki wynagrodzeń najlepiej zarabiających aktorów	forbes.com
SAG-AFTRA	Wynagrodzenia aktorów według wieku	sagaftra.org
Directors Guild of America	Dane o reżyserach w głównych produkcjach	dga.org
Writers Guild of America	Dane o scenarzystach w głównych produkcjach	wga.org
Geena Davis Institute	Kategoryzacja typów ról	seejane.org
Polski Instytut Sztuki Filmowej	Dane o polskich produkcjach	pisf.pl

Metoda pozyskania: Dane zostały pobrane z publicznych raportów branżowych oraz baz danych dostępnych online, a następnie przetworzone w R.

Luka płacowa — różnica procentowa między średnimi zarobkami aktorów i aktorek w grupie dziesięciu najlepiej zarabiających
Profil zarobkowy według wieku — średnie wynagrodzenie za film w kolejnych grupach wiekowych
Udział w głównych rolach — odsetek głównych ról przyznawanych kobietom w 100 najbardziej dochodowych filmach rocznie
Udział w rolach produkcyjnych — odsetek kobiet wśród reżyserów, scenarzystów, producentów, operatorów, kompozytorów i montażystów
Indeks stereotypów — różnica w reprezentacji według typu roli (punkty procentowe)

Analiza porównawcza czasowa — zestawienie wskaźników z lat 2013 i 2023 w celu ukazania tempa zmian
Analiza porównawcza płci — różnice między aktorami i aktorkami w zarobkach, rolach, wieku
Kategoryzacja ról — klasyfikacja ról według typu, z wyliczeniem wskaźnika nadreprezentacji
Porównanie międzynarodowe — odniesienie wskaźników amerykańskich do polskich gdzie to możliwe
Projekcje ekstrapolacyjne — prosta projekcja liniowa tempa zmian w celu oszacowania horyzontu parytetu

Dane dotyczą w większości produkcji wysokobudżetowych (głównie Hollywood) — kino niezależne, dokumentalne i telewizyjne mogą wykazywać inne wzorce.
Dane o zarobkach mają charakter szacunkowy, oparty na źródłach nieoficjalnych (kontrakty aktorskie są z reguły objęte klauzulami poufności).
Kategoryzacja typów ról zawiera nieuchronnie element interpretacji badacza.
Analiza nie uwzględnia wymiaru intersekcjonalnego (rasa, pochodzenie etniczne, orientacja seksualna) — dostępne badania wskazują, że dysproporcje są znacznie większe dla kobiet z mniejszości.
Dane dla Polski mają charakter szacunkowy ze względu na niewielką liczbę produkcji rocznie.

Narzędzie	Zastosowanie
R (tidyverse, ggplot2)	Przetwarzanie danych i tworzenie wszystkich wizualizacji
Quarto	Integracja kodu, tekstu i wizualizacji w formacie publikacyjnym HTML
showtext	Typografia (czcionka Jost z Google Fonts)
ggtext	Formatowanie tekstu w wykresach
scales	Formatowanie osi (procenty, wartości walutowe)

Paleta kolorów: niebieski (#2E86AB) dla danych dotyczących mężczyzn, purpurowy (#A23B72) dla danych dotyczących kobiet; czerwony (#E94F37) jako akcent dla linii parytetu.
Typ wykresów: wykresy słupkowe poziome dla łatwości porównywania wielu kategorii; wykresy liniowe dla trendów czasowych; wykresy kolumnowe grupowane dla porównań między latami.
Przejrzystość: minimalistyczny design, ograniczenie linii siatki, bezpośrednie etykiety wartości, unikanie dekoracyjnych elementów.
Typografia: czcionka Jost (Google Fonts) dla spójności między tytułami, osiami i etykietami.

Osoba	Odpowiedzialność
Zofia Kowalczyk	Koordynacja projektu, research akademicki, kontakt ze źródłami, redakcja tekstu narracyjnego
Piotr Nowak	Pozyskanie i weryfikacja danych, analiza statystyczna, kontrola jakości danych
Anna Lewandowska	Analiza danych w R, tworzenie wizualizacji, kodowanie w Quarto
Jan Wiśniewski	Kontekst kulturowy, cytaty ekspertów, wątek polski, korekta

Wspólnie: Dyskusja nad narracją, wybór kluczowych danych do prezentacji, dopracowanie argumentacji artykułu.

Wielowymiarowa analiza obejmująca zarobki, reprezentację, role produkcyjne, stereotypy i nagrody
Oparcie wyłącznie na oficjalnych i dobrze udokumentowanych źródłach branżowych
Spójna narracja łącząca dane z kontekstem społecznym i kulturowym
Odniesienie globalnego obrazu do polskiej branży filmowej
Otwarcie artykułu historią konkretnej osoby (Marta Zawadzka) dla nadania problemowi ludzkiej skali

Brak dostępu do mikrodanych (np. indywidualnych kontraktów aktorskich) — opieramy się na agregatach i szacunkach
Dominacja perspektywy hollywoodzkiej — dane dla Europy, a szczególnie dla Polski, są znacznie mniej systematycznie zbierane
Brak uwzględnienia intersekcjonalności (rasa, orientacja seksualna)
Dane dotyczą głównie produkcji wysokobudżetowych — kino niezależne i dokumentalne pozostają poza zakresem

Unikaliśmy generalizacji na podstawie pojedynczych wskaźników — każdy argument oparty jest na więcej niż jednym źródle danych
Wyraźnie wskazaliśmy ograniczenia metodologiczne w sekcji zamykającej artykuł
Nie manipulowaliśmy skalami osi w celu wyolbrzymienia różnic
Cytaty ekspertów wybraliśmy tak, aby reprezentowały zróżnicowane perspektywy (badaczki akademickie, osoby z branży)

Grupa docelowa:

Czytelnicy mediów publicystycznych zainteresowani tematyką kultury i nierówności
Środowisko akademickie (studia nad płcią, socjologia kultury, medioznawstwo)
Profesjonaliści branży filmowej
Decydenci polityki kulturalnej (PISF, ministerstwo kultury)

Zastosowania:

Publikacja w portalu publicystycznym lub kulturalnym
Materiał uzupełniający w kursach z zakresu dziennikarstwa danych, studiów nad mediami, gender studies
Punkt wyjścia do debat publicznych o polityce kulturalnej
Ilustracja metodologii dziennikarstwa danych dla studentów