Rada Unii Europejskiej - charakterystyka

• Główny organ międzyrządowy w systemie legislacyjnym i decyzyjnym UE.

• Reprezentuje interesy państw członkowskich.

• Siedziba: Bruksela (niektóre posiedzenia w Luksemburgu).

• Nie mylić z:

  • Radą Europejską (szefowie państw i rządów)
  • Radą Europy (odrębna organizacja międzynarodowa)

Ewolucja historyczna

• 1952: Specjalna Rada Ministrów (EWWiS)
• 1957: Rada Ministrów (EWG, Euratom)
• 1967: Rada Wspólnot Europejskich (po Traktacie fuzyjnym)
• 1993: Rada Unii Europejskiej (obecna nazwa)

Skład Rady

• Jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z każdego państwa członkowskiego.

• Przedstawiciel musi być upoważniony do zaciągania zobowiązań w imieniu rządu.

• Rada nie jest organem kadencyjnym - brak procedury unijnej powoływania/odwoływania.

• Każde państwo samodzielnie ustala sposób reprezentacji.

• W federacjach (np. Niemcy, Belgia) - możliwość reprezentacji przez ministrów regionalnych.

Dziesięć składów tematycznych Rady

1. Rada do Spraw Ogólnych
2. Rada do Spraw Zagranicznych
3. Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (ECOFIN)
4. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych
5. Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Ochrony Konsumentów
6. Rada ds. Konkurencyjności
7. Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii
8. Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa
9. Rada ds. Środowiska
10. Rada ds. Edukacji, Młodzieży, Kultury i Sportu

Rada do Spraw Ogólnych

Funkcja koordynacyjna:

• Przygotowanie posiedzeń Rady Europejskiej
• Koordynacja prac różnych konfiguracji Rady
• Nadzór nad wieloletnim programowaniem UE
• Sprawy instytucjonalne i administracyjne
• Kwestie horyzontalne (dotyczące kilku obszarów)

Rada do Spraw Zagranicznych

Obszary odpowiedzialności:

• Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa (WPZiB)
• Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO)
• Handel zagraniczny
• Współpraca rozwojowa
• Pomoc humanitarna

System prezydencji

• Prezydencja sprawowana rotacyjnie przez państwa członkowskie.

• System “trio” (praktykowany od 2007 r., sformalizowany Traktatem z Lizbony):

  • 3 kolejne państwa współpracują przez 18 miesięcy
  • Każde państwo przewodniczy przez 6 miesięcy
  • Wspólny program trio

• Przykład 2022-2023: Francja, Czechy, Szwecja.

Zadania prezydencji

• Kierowanie pracami legislacyjnymi Rady
• Zapewnienie ciągłości agendy UE
• Przewodniczenie posiedzeniom Rady i jej organów
• Reprezentowanie Rady wobec innych instytucji UE
• Pośredniczenie w negocjacjach między państwami
• Organizowanie spotkań formalnych i nieformalnych

Przykład: Polska prezydencja (lipiec-grudzień 2011)

Trzy główne priorytety:

1. Integracja europejska jako źródło wzrostu - jednolity rynek, negocjacje budżetowe WRF 2014-2020

2. Europa korzystająca na otwartości - akcesja Chorwacji, Partnerstwo Wschodnie

3. Bezpieczna Europa - zarządzanie gospodarcze, polityka energetyczna

Sekretariat Generalny

• Wsparcie logistyczne i merytoryczne dla Rady

• Przygotowanie dokumentów, tłumaczeń, protokołów

• Zapewnienie ciągłości prac (niezależnie od zmieniających się prezydencji)

• Porady prawne i proceduralne

COREPER - Komitet Stałych Przedstawicieli

Skład: Stali przedstawiciele (ambasadorzy) przy UE i ich zastępcy.

Punkty A i B

• Punkt A: Projekt uzgodniony w COREPER - przyjmowany bez dyskusji

• Punkt B: Brak konsensusu w COREPER - wymaga debaty i głosowania w Radzie

Hierarchia przygotowywania decyzji

1. Grupy robocze i komitety (poziom techniczny) - ponad 150 grup ekspertów

2. COREPER (poziom ambasadorów)

3. Rada (poziom ministrów)

Trzy metody głosowania

1. Zwykła większość - kwestie proceduralne (14 z 27 głosów)

2. Większość kwalifikowana - ~80% legislacji (standard)

3. Jednomyślność - szczególnie wrażliwe obszary

Większość kwalifikowana - podwójna większość

System wprowadzony przez Traktat z Lizbony:

• Co najmniej 55% członków Rady (15 z 27 państw)
• Reprezentujących co najmniej 65% ludności UE

Jednomyślność - obszary stosowania

• Sprawy podatkowe
• Zabezpieczenie społeczne
• Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa
• Akcesja nowych państw członkowskich
• Zmiana traktatów
• Zwalczanie dyskryminacji

Procedura głosowania

• Głosowanie z inicjatywy przewodniczącego.

• Obowiązek rozpoczęcia głosowania na wniosek członka Rady lub Komisji (jeśli większość tak postanowi).

• Możliwość pełnomocnictwa tylko od jednego innego członka.

• Wyniki głosowań są publikowane - przejrzystość procesu.

Funkcje prawodawcze

• Do 1993 r. - dominujące uprawnienie do wydawania wiążących aktów prawnych (od 1987 r. PE uzyskał ograniczoną rolę dzięki JAE).

• Obecnie: Dzieli uprawnienia z Parlamentem Europejskim (zwykła procedura ustawodawcza).

• Pośrednie prawo inicjatywy - może żądać od Komisji przedłożenia propozycji.

• Udział w procedurze zmiany traktatów (prawo modyfikowania niektórych przepisów prawa pierwotnego należy do Rady Europejskiej w uproszczonej procedurze rewizji).

Funkcje kreacyjne

Funkcje kontrolne

Funkcje międzynarodowe

• Zawieranie umów międzynarodowych w imieniu UE

• Decyzje o wszczęciu negocjacji i mandacie negocjacyjnym

• Podpisywanie umów

• Uczestnictwo w procedurze rewizji traktatów

Trójkąt instytucjonalny

Trzy instytucje - trzy interesy:

• Komisja - interes ogólnoeuropejski
• Parlament - obywatele UE
• Rada - państwa członkowskie

Ewolucja roli Rady

• Od czysto międzyrządowego podejmowania decyzji…

• …do zrównoważonego systemu dzielenia władzy z PE.

• Głosowanie większością kwalifikowaną zachęca do kompromisów.

• Rada pozostaje kluczowym forum negocjacji między państwami.

• Zdolność do znajdowania wspólnego stanowiska - fundament funkcjonowania UE.