Wpływ korzystania z mediów społecznościowych na samoocenę nastolatków

Wprowadzenie do metodologii badań społecznych

Autorzy
Afiliacja

Jan Kowalski

Uniwersytet SWPS, Wydział Nauk Społecznych

Anna Nowak

Uniwersytet SWPS, Wydział Nauk Społecznych

Opublikowano

16 listopada 2026

Abstrakt

Niniejszy artykuł przedstawia wyniki badania dotyczącego związku między intensywnością korzystania z mediów społecznościowych a poziomem samooceny wśród nastolatków w wieku 13-18 lat. Badanie przeprowadzono metodą ankiety internetowej (CAWI) na próbie 245 uczniów szkół ponadpodstawowych w województwie mazowieckim. Wyniki wskazują na istotną statystycznie negatywną korelację między czasem spędzanym na platformach społecznościowych a poziomem samooceny, szczególnie w grupie dziewcząt. Artykuł omawia implikacje tych wyników dla praktyki pedagogicznej oraz proponuje kierunki dalszych badań.

Słowa kluczowe: media społecznościowe, samoocena, nastolatki, zdrowie psychiczne, Instagram, TikTok

Wprowadzenie

Media społecznościowe stały się nieodłącznym elementem codziennego życia współczesnych nastolatków. Według danych CBOS z 2023 roku, ponad 95% młodzieży w wieku 13-18 lat korzysta regularnie z co najmniej jednej platformy społecznościowej (CBOS, 2023). Jednocześnie obserwuje się rosnącą liczbę badań wskazujących na potencjalnie negatywny wpływ intensywnego użytkowania mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne młodych ludzi (Twenge i Campbell, 2018; Valkenburg i in., 2021).

Samoocena, rozumiana jako ogólna ocena własnej wartości (Rosenberg, 1965), jest kluczowym wskaźnikiem dobrostanu psychicznego w okresie adolescencji. Niski poziom samooceny wiąże się z podwyższonym ryzykiem wystąpienia zaburzeń depresyjnych, lękowych oraz zachowań autodestrukcyjnych (Orth i Robins, 2014). W kontekście powszechności korzystania z mediów społecznościowych przez nastolatków, istotne staje się pytanie o związek między tymi zmiennymi.

Dotychczasowe badania prowadzone głównie w krajach anglosaskich wskazują na złożony charakter tej relacji. Część autorów podkreśla negatywny wpływ porównań społecznych i ekspozycji na wyidealizowane treści na samoocenę użytkowników (Vogel i in., 2014). Inni badacze zwracają uwagę na potencjalnie pozytywne aspekty mediów społecznościowych, takie jak budowanie kapitału społecznego i wsparcie rówieśnicze (Ellison i in., 2007). W polskim kontekście kulturowym badania nad tym zagadnieniem pozostają stosunkowo nieliczne.

Celem niniejszego badania było zbadanie związku między intensywnością korzystania z mediów społecznościowych a poziomem samooceny wśród polskich nastolatków. Sformułowano następujące pytania badawcze:

  1. Czy istnieje związek między czasem spędzanym na mediach społecznościowych a poziomem samooceny nastolatków?
  2. Czy związek ten różni się w zależności od płci respondentów?
  3. Które platformy społecznościowe wykazują najsilniejszy związek z poziomem samooceny?

Metodologia

Uczestnicy badania

W badaniu wzięło udział 245 uczniów szkół ponadpodstawowych z województwa mazowieckiego (142 dziewczęta, 103 chłopców) w wieku od 13 do 18 lat (M = 15,8; SD = 1,4). Rekrutacja odbywała się za pośrednictwem nauczycieli współpracujących szkół, którzy przekazali informację o badaniu uczniom. Udział w badaniu był dobrowolny i anonimowy. W przypadku uczniów niepełnoletnich wymagana była zgoda rodzica lub opiekuna prawnego.

Narzędzia badawcze

Do pomiaru samooceny wykorzystano polską adaptację Skali Samooceny Rosenberga (SES; Łaguna i in., 2007), składającą się z 10 itemów ocenianych na 4-stopniowej skali Likerta. Rzetelność skali w badanej próbie była zadowalająca (α Cronbacha = 0,87).

Intensywność korzystania z mediów społecznościowych mierzono za pomocą autorskiego kwestionariusza obejmującego pytania o: (a) średni dzienny czas spędzany na poszczególnych platformach, (b) częstotliwość publikowania treści, (c) częstotliwość przeglądania treści innych użytkowników. Respondenci określali również, z których platform korzystają najczęściej.

Procedura badania

Badanie przeprowadzono w formie ankiety internetowej (CAWI) w okresie od marca do maja 2024 roku. Link do ankiety był dystrybuowany za pośrednictwem szkolnych platform komunikacyjnych. Średni czas wypełniania ankiety wynosił około 15 minut. Dane były zbierane anonimowo i przechowywane zgodnie z wymogami RODO.

Analiza danych

Analizę statystyczną przeprowadzono przy użyciu programu R (wersja 4.3.2). Zastosowano analizę korelacji Pearsona do zbadania związku między zmiennymi ciągłymi oraz test t-Studenta do porównania średnich między grupami. Za poziom istotności statystycznej przyjęto α = 0,05.

Wyniki

Charakterystyka korzystania z mediów społecznościowych

Średni dzienny czas korzystania z mediów społecznościowych w badanej próbie wynosił 3,2 godziny (SD = 1,8). Dziewczęta deklarowały istotnie dłuższy czas użytkowania (M = 3,6; SD = 1,9) w porównaniu z chłopcami (M = 2,7; SD = 1,5; t(243) = 4,12; p < 0,001).

Tabela 1: Korzystanie z platform społecznościowych według płci (% respondentów)
Platforma Dziewczęta (%) Chłopcy (%) Ogółem (%)
Instagram 94.4 82.5 89.4
TikTok 87.3 71.8 80.8
Snapchat 76.1 58.3 68.6
Facebook 42.3 51.5 46.1
YouTube 78.9 91.3 84.1
Twitter/X 23.2 35.9 28.6
Źródło: badanie własne, CAWI, n = 245

Jak przedstawiono w Tabeli 1, najpopularniejszą platformą wśród badanych był Instagram (89,4% respondentów), a następnie YouTube (84,1%) i TikTok (80,8%). Zaobserwowano różnice w preferencjach między płciami: dziewczęta częściej korzystały z Instagrama, TikToka i Snapchata, podczas gdy chłopcy częściej deklarowali korzystanie z YouTube’a i Twittera/X.

Związek między korzystaniem z mediów społecznościowych a samooceną

Analiza korelacji wykazała istotną statystycznie negatywną zależność między czasem spędzanym na mediach społecznościowych a poziomem samooceny (r = -0,34; p < 0,001). Związek ten był silniejszy w grupie dziewcząt (r = -0,42; p < 0,001) niż w grupie chłopców (r = -0,21; p = 0,032).

Rysunek 1: Średni poziom samooceny według czasu korzystania z mediów społecznościowych

Rysunek 1 przedstawia średni poziom samooceny w zależności od deklarowanego dziennego czasu korzystania z mediów społecznościowych. Osoby korzystające z platform społecznościowych krócej niż godzinę dziennie charakteryzowały się najwyższym średnim poziomem samooceny (M = 32,4), podczas gdy osoby spędzające na nich ponad 4 godziny dziennie uzyskiwały najniższe wyniki (M = 24,2).

Dodatkowa analiza wykazała, że spośród poszczególnych platform, najsilniejszy negatywny związek z samooceną dotyczył korzystania z Instagrama (r = -0,38; p < 0,001) oraz TikToka (r = -0,31; p < 0,001). Korzystanie z YouTube’a nie wykazywało istotnego związku z poziomem samooceny (r = -0,08; p = 0,214).

Dyskusja

Wyniki niniejszego badania potwierdzają istnienie negatywnego związku między intensywnością korzystania z mediów społecznościowych a poziomem samooceny wśród polskich nastolatków. Uzyskane rezultaty są spójne z wcześniejszymi badaniami prowadzonymi w innych krajach (Twenge i Campbell, 2018; Valkenburg i in., 2021).

Szczególnie istotnym wynikiem jest silniejszy negatywny związek obserwowany w grupie dziewcząt. Może to wynikać z większej wrażliwości na porównania społeczne dotyczące wyglądu zewnętrznego oraz silniejszej ekspozycji na wyidealizowane treści na platformach takich jak Instagram (Fardouly i Vartanian, 2016). Dziewczęta w badanej próbie częściej korzystały z platform opartych na obrazie (Instagram, TikTok, Snapchat), które w literaturze są wiązane z negatywnym wpływem na obraz ciała i samoocenę (Holland i Tiggemann, 2016).

Interesującym wynikiem jest brak istotnego związku między korzystaniem z YouTube’a a poziomem samooceny. Może to sugerować, że nie wszystkie platformy społecznościowe mają jednakowy wpływ na dobrostan psychiczny użytkowników. YouTube, jako platforma skoncentrowana na treściach wideo o różnorodnej tematyce, może w mniejszym stopniu prowokować porównania społeczne niż platformy oparte na prezentacji własnego życia i wyglądu.

Ograniczenia badania

Należy podkreślić kilka ograniczeń niniejszego badania. Po pierwsze, korelacyjny charakter badania nie pozwala na wnioskowanie o kierunku przyczynowym zależności. Możliwe jest zarówno to, że intensywne korzystanie z mediów społecznościowych obniża samoocenę, jak i to, że osoby o niższej samoocenie częściej sięgają po media społecznościowe. Po drugie, próba badawcza była ograniczona do jednego województwa, co może wpływać na możliwość generalizacji wyników. Po trzecie, dane dotyczące czasu korzystania z mediów społecznościowych opierały się na samoopisie respondentów, co może prowadzić do niedoszacowania lub przeszacowania rzeczywistego czasu użytkowania.

Podsumowanie

Przeprowadzone badanie dostarcza dowodów na istnienie negatywnego związku między intensywnością korzystania z mediów społecznościowych a poziomem samooceny wśród polskich nastolatków. Związek ten jest silniejszy wśród dziewcząt oraz w odniesieniu do platform opartych na obrazie, takich jak Instagram i TikTok.

Wyniki te mają implikacje dla praktyki pedagogicznej i profilaktycznej. Wskazują na potrzebę edukacji medialnej ukierunkowanej na krytyczny odbiór treści w mediach społecznościowych oraz rozwijanie umiejętności świadomego korzystania z technologii cyfrowych. Dalsze badania powinny zastosować design podłużny, pozwalający na śledzenie zmian w czasie, oraz uwzględnić obiektywne miary czasu spędzanego na poszczególnych platformach.

Bibliografia

CBOS. (2023). Młodzież a media społecznościowe. Komunikat z badań nr 45/2023. Centrum Badania Opinii Społecznej.

Ellison, N. B., Steinfield, C., i Lampe, C. (2007). The benefits of Facebook “friends”: Social capital and college students’ use of online social network sites. Journal of Computer-Mediated Communication, 12(4), 1143–1168.

Fardouly, J., i Vartanian, L. R. (2016). Social media and body image concerns: Current research and future directions. Current Opinion in Psychology, 9, 1–5.

Holland, G., i Tiggemann, M. (2016). A systematic review of the impact of the use of social networking sites on body image and disordered eating outcomes. Body Image, 17, 100–110.

Łaguna, M., Lachowicz-Tabaczek, K., i Dzwonkowska, I. (2007). Skala samooceny SES Morrisa Rosenberga – polska adaptacja metody. Psychologia Społeczna, 2(4), 164–176.

Orth, U., i Robins, R. W. (2014). The development of self-esteem. Current Directions in Psychological Science, 23(5), 381–387.

Rosenberg, M. (1965). Society and the adolescent self-image. Princeton University Press.

Twenge, J. M., i Campbell, W. K. (2018). Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study. Preventive Medicine Reports, 12, 271–283.

Valkenburg, P. M., Meier, A., i Beyens, I. (2021). Social media use and its impact on adolescent mental health: An umbrella review of the evidence. Current Opinion in Psychology, 44, 58–68.

Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., i Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206–222.