Plan zajęć

• Elementy pisania akademickiego
• Zasady stylu naukowego
• Wytyczne formalne
• Logika pracy dyplomowej/empirycznej
• Opis metodologii i prezentowanie wyników
• Redakcja i praca nad tekstem

Elementy pisania akademickiego

Źródło: Swales, Feak 2012

Zasady stylu naukowego

• Poprawność językowa
• Precyzyjny, jednoznaczny język
• Odpowiednie zastosowanie terminologii naukowej
• Formalność
• Zwięzłość
• Odpowiednio sformułowane przypisy
• Prosty, klarowna narracja
• Bez: nacechowania emocjonalnego, kolokwializmów, nadmiernych zabiegów stylistycznych

Wytyczne formalne

Praca powinna być napisana zgodnie z poniższymi wytycznymi:

• czcionka: Times New Roman 12,
• interlinia: 1,5,
• tekst wyjustowany, zapis jednokolumnowy,
• marginesy: 2,5 cm,
• tytuły rozdziałów i podrozdziałów - pogrubienie,
• numeracja stron w stopce,
• przypisy dolne mogą zawierać tylko komentarze i informacje uzupełniające (zgodnie z systemem APA)

Mierzenie długości tekstu

• W zależności od kontekstu i wymogów formalnych:
  • Strony
  • Słowa
  • Znaki (ze spacjami/bez spacji)
• Strona znormalizowanego maszynopisu: 1800 znaków, w tym spacje i znaki interpunkcyjne
• Arkusz wydawniczy – 40 000 znaków, co oznacza ok. 22 strony znormalizowanego maszynopisu

Ćwiczenie

Bardzo proszę poprawić błędy w tekście, tak aby zachowane zostały wytyczne formalne ze „Standardów prac dyplomowych na WNS”.

Błąd 1: Niewłaściwa czcionka

• Problem: Tekst napisany jest czcionką Arial
• Wymaganie: Times New Roman 12
• Dlaczego to błąd: Wytyczne formalne WNS jednoznacznie określają rodzaj czcionki. Arial to czcionka bezszeryfowa, podczas gdy Times New Roman to czcionka szeryfowa, która jest standardem w pracach akademickich

Błąd 2: Niewłaściwy rozmiar czcionki

• Problem: Czcionka ma rozmiar 9 punktów
• Wymaganie: 12 punktów
• Dlaczego to błąd: Zbyt mały rozmiar czcionki utrudnia czytanie tekstu i nie spełnia wymogów formalnych. Standardowy rozmiar 12pt zapewnia czytelność i profesjonalny wygląd dokumentu

Błąd 3: Niewłaściwa interlinia

• Problem: Interlinia wynosi 1,0 (pojedyncza)
• Wymaganie: 1,5
• Dlaczego to błąd: Pojedyncza interlinia utrudnia czytanie dłuższych tekstów i nie pozostawia miejsca na ewentualne adnotacje. Interlinia 1,5 jest standardem w pracach akademickich

Błąd 4: Niewłaściwe marginesy

• Problem: Marginesy wynoszą 5 cm
• Wymaganie: 2,5 cm
• Dlaczego to błąd: Zbyt szerokie marginesy zmniejszają ilość tekstu na stronie i mogą być postrzegane jako próba sztucznego wydłużenia pracy. Standardowe marginesy 2,5 cm zapewniają właściwe proporcje strony

Błąd 5: Brak pogrubienia tytułu rozdziału

• Problem: Tytuł „metodologia” napisany małą literą, bez pogrubienia
• Wymaganie: Tytuły rozdziałów i podrozdziałów powinny być pogrubione
• Dlaczego to błąd: Tytuły rozdziałów powinny wyróżniać się wizualnie i zaczynać wielką literą. Brak pogrubienia utrudnia nawigację po tekście

Błąd 6: Niespójny styl cytowania

• Problem: CBOS cytowany w przypisie dolnym, inne źródła w stylu APA w tekście
• Wymaganie: Przypisy dolne mogą zawierać tylko komentarze i informacje uzupełniające (zgodnie z systemem APA)
• Dlaczego to błąd: Mieszanie stylów cytowania jest niedopuszczalne. W systemie APA wszystkie cytowania powinny być w tekście (autor, rok)

Błąd 7: Cytowanie źródła spoza bibliografii

• Problem: W tekście cytowany jest „Kowalczyk (2020)“, którego nie ma w bibliografii
• Wymaganie: Każde cytowanie w tekście musi mieć odpowiadający wpis w bibliografii
• Dlaczego to błąd: Czytelnik nie może zweryfikować źródła. To poważny błąd formalny, który może być uznany za nierzetelność naukową

Błąd 8: Tabela bez źródła

• Problem: Tabela z danymi o platformach nie zawiera informacji o źródle
• Wymaganie: Tabele muszą mieć odpowiedni tytuł + informację o źródle danych i wielkości próby
• Dlaczego to błąd: Brak źródła uniemożliwia weryfikację danych i jest niezgodny ze standardami prezentacji wyników badań

Błąd 9: Wykres bez tytułu i źródła

• Problem: Wykres nie ma tytułu (np. „Wykres 1. …“) ani informacji o źródle
• Wymaganie: Wykresy muszą mieć odpowiedni tytuł + informację o źródle danych i wielkości próby
• Dlaczego to błąd: Podobnie jak w przypadku tabel, każda wizualizacja danych musi być odpowiednio opisana i opatrzona informacją o źródle

Błąd 10: Język emocjonalny i potoczny

• Problem: Wyrażenia takie jak „naprawdę ciekawy”, „super ważne”, „niesamowite”, „szokujące i budzi ogromne obawy o przyszłość naszej młodzieży!”
• Wymaganie: Styl naukowy: bez nacechowania emocjonalnego, kolokwializmów, nadmiernych zabiegów stylistycznych
• Dlaczego to błąd: Język naukowy powinien być obiektywny, precyzyjny i pozbawiony emocji. Wyrażenia wartościujące i potoczne obniżają wiarygodność tekstu

Logika pracy dyplomowej/empirycznej

Artykuł naukowy

• Struktura i inne wytyczne zależne od dyscypliny, ale również planowanego miejsca publikacji
• Zazwyczaj w artykule z zakresu nauk społecznych mamy część teoretyczną (przegląd wcześniejszych badań i prac teoretycznych związanych z tematem) oraz część empiryczną (opis własnych badań wraz z metodologią)
• Zakończenie: dyskusja i konkluzje
• Inne opcje: artykuł teoretyczny, metaanaliza

Opis metodologii

• Metody i techniki zbierania danych
• Dobór próby wraz z metodami rekrutacji
• Narzędzia badawcze
• Procedura badania

Jak opisywać dane – struktura i strona formalna

• Struktura problemowa (która może być strukturą narzędzia badawczego, ale nie musi)
• Cytaty/wizualizacje danych nie mogą „mówić same za siebie” (tak samo jak cytaty ze źródeł w części teoretycznej)
• Nie musimy w opisie wyników przedstawiać wszystkich pozyskanych danych, np. jeśli jakieś pytanie w ankiecie “nie zagrało”, nie przyniosło interesujących wyników to możemy pominąć ten wątek (zwłaszcza jeśli mamy inne dane pozwalające na odpowiedź na pytania badawcze)

Tabele w raportach/pracach naukowych

• Muszą mieć odpowiedni tytuł + informację o źródle danych i wielkości próby (jeśli nie ma jej w samej tabeli)
• Nazwy kolumn i wierszy powinny być zrozumiałe dla osoby, która nie zna danej bazy danych (np. nie używamy surowych nazw zmiennych)
• Musi być jasne co jest pokazane w tabeli (n/%, jednostki, pytania jednokrotnego/wielokrotnego wyboru)
• Nie trzeba w tekście opisywać wszystkiego, co jest w tabeli, lepiej wyciągnąć najważniejsze/najciekawsze informacje

Przykład tabeli

Tabela 1. Miejsce zakupu herbaty w podziale na częstość picia herbaty.

Źródło: badanie CAWI, n=43

Wykresy w raportach/pracach naukowych

• Muszą mieć odpowiedni tytuł + informację o źródle danych i wielkości próby
• Wykresy w raporcie powinny mieć spójną kolorystykę i projekt graficzny
• Nazwy osi i innych elementów wykresu powinny być zrozumiałe dla osoby, która nie zna danej bazy danych (np. nie używamy surowych nazw zmiennych)
• Musi być jasne co jest pokazane na wykresie (n/%, jednostki, pytania jednokrotnego/wielokrotnego wyboru)

Przykład wykresu

Cytaty

…niektórzy badani zauważają, że praca w trybie zdalnym spowodowała u nich wydłużenie się godzin przeznaczanych na obowiązki zawodowe.

Trudno też tak jednoznacznie zakończyć pracę, maile przychodzą i się je czyta niezależnie od godziny. (Monika, 34, księgowa w firmie remontowej)

• Monika - to nie jest prawdziwe imię, tylko pseudonim osoby biorącej udział w badaniu
• 34, księgowa w firmie remontowej - zakres informacji związany z tematem badania. Gdyby badanie było o karierach osób mających dzieci, ważniejszą informacją byłoby czy Monika ma dzieci i ile

Dyskusja

• „Dyskusja” jest dyskusją naszych danych z wcześniejszymi badaniami/pracami teoretycznymi
• Ma za zadanie pokazać, że nasze badanie jest powiązane ze state of the art naszej dyscypliny
• Nie powtórzenie treści, które były opisane wcześniej, raczej przyszłościowe nastawienie – co te wyniki znaczą na przyszłość dla tego tematu

Konkluzje/podsumowanie

• Warto przypomnieć pytania/hipotezy badawcze i odnieść się do nich
• Część kończąca tekst powinna streszczać wyniki w sposób zwięzły, bez powtarzania dosłownie tego, co było powiedziane wcześniej
• Dobrze jest odnieść się do ograniczeń/limitów przeprowadzonych badań (np. próba była nieliczna)
• Można pokazać, jakie są skutki/wyniki przeprowadzonego badania:
  • jak wzbogaca ono literaturę dyscypliny/subdyscypliny
  • jakie dalsze kroki badawcze mogłyby być podjęte
  • jakie rekomendacje z niego wynikają

Pisanie to proces

• Pisanie akademickie to proces iteracyjny, nie jednorazowe działanie
• Znaczenie przerw i świeżego spojrzenia „z zewnątrz” - odpoczynek, feedback i powrót do tekstu (Murray i Moore, 2006)
• Nie oczekujemy perfekcji od pierwszego szkicu!

Trzy wersje robocze

„…first draft is the down draft - you just get it down. The second draft is the up draft - you fix it up. You try to say what you have to say more accurately. And the third draft is the dental draft, where you check every tooth…”

(Lamott, 1994, s. 60)

Pisanie i redakcja osobno

„Generating text and revising text are distinct parts of writing - don’t do both at once.”

(Silva, 2007, s. 73)

• Najpierw pisz – potem poprawiaj
• Perfekcjonizm na etapie pisania blokuje kreatywność
• Redakcja wymaga innego nastawienia niż tworzenie

Na co warto zwrócić uwagę przy redakcji tekstu

• Poprawność językowa (literówki, interpunkcja, powtórzenia, bardzo długie zdania)
• Styl naukowy: bez ozdobników, formalność, odpowiednie wykorzystanie terminologii naukowej, przypisy
• Klarowna narracja i przejścia pomiędzy częściami tekstu
• Zgodność z wymaganiami danej formy (np. wytycznymi dla pracy zaliczeniowej, wytycznych czasopisma naukowego)

Redakcja jest redukcją – jak skracać tekst

• Uproszczenie zdań (unikamy zdań ciągnących się przez kilka linijek zdań wielokrotnie złożonych, jak również zdań „pustych”)
• Usunięcie powtórzeń
• Usunięcie ozdobników
• (W miarę możliwości i potrzeby) usunięcie dygresji i wątków pobocznych nie związanych ściśle z tematem tekstu

Praktyczne wskazówki

• Dobry harmonogram i fokus głównie na bieżący etap
• Znalezienie swojego stylu pracy (ale też próbowanie nowych rozwiązań)
• Pozostawienie odpowiedniego marginesu (czasu, uwagi etc.) na poprawki
• Uwaga na nadmierny optymizm w planowaniu (overconfidence bias, Buehler i in., 1995)

Instytucja „Przyjaznego laika”

• Poproś kogoś spoza Twojej dziedziny o przeczytanie tekstu
• Jeśli laik nie rozumie głównej myśli – tekst wymaga uproszczenia
• Świeże oczy wychwycą błędy, które Ty przeoczysz
• Feedback jest darem – przyjmuj go z otwartością

Kluczowe wnioski z dzisiejszego wykładu

1. Pisanie akademickie to umiejętność, którą można rozwijać – wymaga praktyki i świadomości zasad

2. Wytyczne formalne (czcionka, marginesy, interlinia, cytowania) nie są arbitralne – ułatwiają czytanie i ocenę pracy

3. Styl naukowy = precyzja, obiektywność, formalność – bez emocji i kolokwializmów

4. Tabele i wykresy muszą mieć tytuły, źródła i być zrozumiałe bez czytania całego tekstu

5. Pisanie to proces – pierwszy szkic nie musi być idealny, ale ostateczna wersja musi spełniać wszystkie wymogi