Cele seminarium

• Powtórzenie kluczowych zagadnień z kursu
• Systematyzacja wiedzy z 11 wykładów
• Przygotowanie do egzaminu końcowego

Struktura kursu - przegląd

1. Projektowanie procesu badawczego
2. Przegląd literatury, dane zastane, plagiat
3. Ujęcia jakościowe, ilościowe, mieszane
4. Planowanie projektu badawczego
5. Etyka w badaniach społecznych
6. Logika doboru próby
7. Badania ilościowe (kwestionariusze)
8. Badania jakościowe (wywiady)
9. Analiza danych ilościowych
10. Analiza danych jakościowych
11. Opis i prezentowanie wyników badań

Kluczowe pojęcia

Cele badań naukowych

Problem i pytania badawcze

Kryteria dobrego problemu badawczego:

• Oryginalność - wypełnienie luki poznawczej
• Ważność - teoretyczna lub praktyczna
• Precyzja - jednoznaczne sformułowanie
• Realizowalność - możliwość zbadania
• Etyczność - zgodność z normami

Hipotezy badawcze

Rodzaje hipotez:

• Kierunkowe vs bezkierunkowe
• Zerowe (H₀) vs alternatywne (H₁)
• Przyczynowe vs korelacyjne

Wymagania wobec hipotez:

• Empiryczna sprawdzalność
• Falsyfikowalność
• Precyzja sformułowania
• Zgodność z wiedzą naukową

Przegląd literatury

Dane zastane i plagiat

Dane zastane:

• GUS, Eurostat, OECD
• European Social Survey
• Diagnoza Społeczna

Dane zastane i plagiat

Plagiat - rodzaje:

• Dosłowny (copy-paste)
• Częściowy (fragmenty)
• Parafraza bez źródła
• Auto-plagiat
• Strukturalny

Ilościowe vs jakościowe

Metody ilościowe

Techniki zbierania danych:

• Eksperyment
• Badanie sondażowe (PAPI, CAWI, CATI, CAPI)
• Analiza statystyczna
• Obserwacja strukturalizowana

• Testowanie hipotez
• Pomiar natężenia zjawisk
• Badanie związków między zmiennymi
• Uogólnianie na populację
• Porównywanie grup

Metody jakościowe

Techniki zbierania danych:

• Etnografia
• Studium przypadku
• Badanie narracyjne
• Fenomenologia
• Teoria ugruntowana
• Analiza dyskursu

• Eksploracja nowych obszarów
• Rozumienie znaczeń i interpretacji
• Badanie procesów i mechanizmów
• Badanie wrażliwych tematów

Metody mieszane

Strategie łączenia metod:

• Sekwencyjna wyjaśniająca: Ankieta → Wywiady (wyjaśnienie)
• Sekwencyjna eksploracyjna: Wywiady → Ankieta (testowanie)
• Równoległa: Ankieta + Wywiady jednocześnie (triangulacja)
• Osadzona: Eksperyment + wywiady z uczestnikami

• Niwelowanie ograniczeń pojedynczych metod
• Pełniejszy obraz zjawiska
• Większa wiarygodność wyników

Projekt badawczy - etapy

1. Koncepcja - pomysł i uzasadnienie
2. Planowanie - przegląd literatury, metodologia
3. Realizacja - zbieranie i analiza danych
4. Zamknięcie - raportowanie
5. Ocena - ewaluacja ex-post

Etyka w badaniach społecznych

Główne zasady:

1. Dobrowolne uczestnictwo
2. Nie krzywdzić badanych
3. Anonimowość i poufność
4. Unikanie oszukiwania
5. Rzetelna analiza i prezentacja

• Cel badania
• Opis zagrożeń
• Informacja o poufności
• Dobrowolność udziału
• Prawo do wycofania

Słynne kontrowersje etyczne

Komisje etyczne

• IRB (Institutional Review Board) - USA
• Komisje Etyki Badań Naukowych - Polska
• Cel: ochrona praw i interesów uczestników

• AAPOR, ASA, APA
• ESOMAR/ICC (międzynarodowy)

Dobór próby - podstawy

Kluczowe pojęcia:

• Populacja - wszystkie jednostki nas interesujące
• Próba - podzbiór populacji do badania
• Operat losowania - lista elementów do losowania
• Reprezentatywność - próba odzwierciedla populację
• Błąd z próby - maleje gdy próba rośnie

Rodzaje prób

Dobór kwotowy - przykład

Kwoty twarde:

• Płeć (np. 48% M, 52% K)
• Wiek (przedziały)
• Region (województwa)

• Wykształcenie
• Urbanizacja

• Wywiad twarzą w twarz: ~57%
• CAWI: ~29%
• CATI: ~18%

Techniki zbierania danych

Budowa kwestionariusza

Struktura:

1. Wprowadzenie (cel, anonimowość, zgoda)
2. Metryczka
3. Pytania główne (bloki tematyczne)
4. Instrukcje
5. Podziękowanie

• Jasne i jednoznaczne
• Możliwe do odpowiedzi
• Jednowątkowe
• Neutralne
• Bez podwójnych zaprzeczeń

Rodzaje pytań

• Zamknięte - predefiniowane opcje
• Otwarte - swobodna odpowiedź
• Półotwarte - opcje + “Inne, jakie?”
• Jednokrotnego wyboru (radio)
• Wielokrotnego wyboru (checkbox)
• Filtrujące - kierują do odpowiednich pytań
• Skalowe (Likert, numeryczne, dyferencjał semantyczny)
• Macierzowe/tabelaryczne

Najczęstsze błędy w pytaniach

1. Niespójne opcje odpowiedzi
2. Zły format odpowiedzi (mieszanie typów)
3. Żargon techniczny
4. Nakładające się kategorie
5. Niewyczerpujące opcje
6. Pytania sugerujące

Charakterystyka badań jakościowych

Kluczowe cechy:

• Eksploracja znaczeń z perspektywy uczestników
• Elastyczne podejście
• Bogate dane narracyjne
• Małe próby (5-30 osób)
• Kontekst naturalny

• Eksploracja
• Rozumienie
• Opis
• Generowanie hipotez
• Ewaluacja

IDI vs FGI

Scenariusz wywiadu

Struktura:

1. Wprowadzenie (5-10 min) - cel, zgoda, budowanie relacji
2. Rozgrzewka (5-10 min) - pytania łatwe
3. Tematy główne (40-90 min) - od ogólnych do szczegółowych
4. Zakończenie (5-10 min) - “Czy chce Pan/Pani coś dodać?”

• Otwarte, narracyjne, hipotetyczne
• Projekcyjne, kontrolne
• Sondy (“Proszę powiedzieć więcej…”)

Rekrutacja uczestników

Screener - elementy:

• Kryteria włączenia/wyłączenia
• Pytania filtrujące
• Informacja o badaniu
• Zgoda na uczestnictwo

• Bezpośredni kontakt
• Agencje rekrutacyjne
• Ogłoszenia, media społecznościowe

Analiza danych ilościowych

Poziomy pomiaru:

• Nominalny - kategorie (płeć, kolor)
• Porządkowy - hierarchia (wykształcenie)
• Przedziałowy - równe odległości (temperatura)
• Ilorazowy - absolutne zero (wiek, waga)

• Jednozmiennowa (rozkłady, miary tendencji)
• Dwuzmiennowa (korelacja, chi-kwadrat)
• Wielozmiennowa (regresja)

Podstawowe statystyki

Miary tendencji centralnej:

• Średnia arytmetyczna
• Mediana
• Moda (dominanta)

• Odchylenie standardowe
• Wariancja
• Rozstęp

• Chi-kwadrat (zmienne nominalne)
• Korelacja Pearsona (zmienne przedziałowe)
• t-test, ANOVA (porównanie grup)

Analiza danych jakościowych

Etapy:

1. Transkrypcja nagrań
2. Pierwsze czytanie
3. Kodowanie (etykietowanie fragmentów)
4. Budowanie kategorii
5. Interpretacja

• Opisowe (“co się dzieje?”)
• Interpretacyjne (“dlaczego?”)
• In vivo (słowa respondenta)

Kodowanie - praktyka

Kod = etykieta dla fragmentu danych

• Pierwsza runda: 50-200 kodów
• Druga runda: grupowanie w kategorie (5-15)
• Budowanie tematów

Zapewnienie jakości analizy

Strategie:

• Triangulacja - różne źródła/metody
• Member checking - weryfikacja z respondentami
• Peer debriefing - dyskusja z kolegami
• Bogaty opis - szczegóły, cytaty
• Audit trail - dokumentacja decyzji

• Za szybkie kodowanie
• Zbyt ogólne/szczegółowe kody
• Cherry-picking (wybieranie pasujących cytatów)
• Brak memo

Styl naukowy

Zasady:

• Poprawność językowa
• Precyzyjny, jednoznaczny język
• Formalność
• Zwięzłość
• Prosty, klarowna narracja

• Nacechowania emocjonalnego (“szokujące!”)
• Kolokwializmów (“super ważne”)
• Nadmiernych zabiegów stylistycznych

Wytyczne formalne (SWPS)

• Czcionka: Times New Roman 12
• Interlinia: 1,5
• Marginesy: 2,5 cm
• Tekst wyjustowany
• Tytuły rozdziałów - pogrubienie
• Przypisy dolne - tylko komentarze (APA)
• Numeracja stron w stopce

Tabele i wykresy

Wymagania:

• Odpowiedni tytuł (Tabela 1., Wykres 1.)
• Informacja o źródle danych
• Wielkość próby (n=…)
• Zrozumiałe nazwy kolumn/osi
• Jasne co jest pokazane (%, n, jednostki)

Cytaty w tekście

Pisanie jako proces

“First draft is the down draft - you just get it down. The second draft is the up draft - you fix it up. The third draft is the dental draft, where you check every tooth…”

(Lamott, 1994)

• Pisanie i redakcja osobno
• Pierwszy szkic nie musi być idealny
• Instytucja “przyjaznego laika”

Terminologia - część 1

Terminologia - część 2

Terminologia - część 3

Pytania do dyskusji - część 1

1. Czym różni się metodologia od metodyki?

2. Jakie są kryteria dobrego problemu badawczego?

3. Kiedy stosować metody ilościowe, a kiedy jakościowe?

4. Czym różni się próba probabilistyczna od nieprobabilistycznej?

5. Jakie są główne zasady etyczne w badaniach społecznych?

Pytania do dyskusji - część 2

6. Jakie są zalety i wady techniki CAWI?

7. Czym różni się IDI od FGI?

8. Co to jest nasycenie teoretyczne?

9. Jakie są poziomy pomiaru zmiennych?

10. Jakie elementy powinna zawierać tabela w raporcie naukowym?

Zadanie praktyczne

Zidentyfikuj błędy w poniższym fragmencie:

“metodologia

Badanie przeprowadzono metodą ankiety internetowej. Zebrano 150 odpowiedzi. Wyniki są naprawdę ciekawe i szokujące! Kowalczyk (2020) też tak pisał.”

Błędy:

1. Tytuł małą literą, bez pogrubienia
2. Brak informacji o próbie (dobór, kryteria)
3. Język emocjonalny (“naprawdę ciekawe”, “szokujące”)
4. Cytowanie bez wpisu w bibliografii

Kluczowe wnioski z kursu

1. Metodologia to fundament każdego badania - jasne cele, pytania, hipotezy

2. Wybór metody zależy od celu: ilościowe (pomiar), jakościowe (zrozumienie), mieszane (pełny obraz)

3. Etyka jest nieodzowna - świadoma zgoda, anonimowość, nie krzywdzić

4. Dobór próby determinuje możliwość generalizacji

5. Jakość danych zależy od narzędzi i procedur

Kluczowe wnioski (cd.)

6. Analiza musi być systematyczna i udokumentowana

7. Prezentacja wyników wymaga precyzji i formalności

8. Pisanie to proces iteracyjny

9. Cytowanie chroni przed plagiatem

10. Replikowalność to cecha dobrego badania