Wprowadzenie do metodologii badań społecznych

Badania ilościowe

• Koncepcja rzeczywistości: Statyczna, zewnętrzna wobec wszystkich aktorów
• Zakres: Nomotetyczny - ustalenie uniwersalnych praw rządzących życiem społecznym
• Związek teoria-badania: Konfirmacja/weryfikacja - teoria określa, co i w jaki sposób będzie badane
• Strategia: Ustrukturowana - jednoznacznie określona procedura badawcza

Badania jakościowe

• Koncepcja rzeczywistości: Zmienna, procesualna, społecznie konstruowana przez aktorów
• Zakres: Idiograficzny - opis dotyczący konkretnych osób, czasu i miejsca
• Związek teoria-badania: Odkrywanie - opis i ewentualne tworzenie teorii
• Strategia: Nieustrukturowana - brak z góry określonego planu

Badania ilościowe

• Charakter danych: “twarde”, “solidne”, “porównywalne”
• Pozycja badacza: Outsider - obserwator zdystansowany, zewnętrzny i niezależny wobec badanego przedmiotu
• Związek badacz-badani: Odległy - brak kontaktu lub jedynie sporadyczny kontakt

Badania jakościowe

• Charakter danych: “miękkie”, “głębokie”, “wyjątkowe”
• Pozycja badacza: Insider - poznanie i opisanie konkretnej rzeczywistości społecznej z perspektywy jej uczestników
• Związek badacz-badani: Bliski - długotrwały kontakt w przypadku realizacji wywiadów i obserwacji

Najlepsze zastosowanie:

• Testowanie hipotez i teorii
• Pomiar natężenia zjawisk
• Badanie związków między zmiennymi
• Uogólnianie na populację
• Porównywanie grup
• Śledzenie trendów w czasie

Przykłady pytań:

• Jaki procent studentów korzysta z biblioteki?
• Czy istnieje związek między wiekiem a korzystaniem z mediów społecznościowych?
• Czy interwencja X wpływa na wynik Y?
• Jak zmieniła się frekwencja wyborcza w ostatnich 20 latach?

Najlepsze zastosowanie:

• Eksploracja nowych obszarów
• Rozumienie znaczeń i interpretacji
• Badanie procesów i mechanizmów
• Analiza kontekstu społeczno-kulturowego
• Generowanie nowych teorii
• Badanie wrażliwych tematów

Przykłady pytań:

• Jak studenci doświadczają przejścia na studia?
• Jakie znaczenia nadają uczestnicy protestom społecznym?
• Jak przebiega proces integracji imigrantów?
• Dlaczego ludzie podejmują określone decyzje życiowe?

Najlepsze zastosowanie:

• Pełniejsze zrozumienie złożonych zjawisk
• Triangulacja wyników
• Wyjaśnienie nieoczekiwanych wyników ilościowych
• Pogłębienie wyników ilościowych
• Generalizacja wyników jakościowych
• Badania ewaluacyjne

Przykłady strategii:

• Sekwencyjna wyjaśniająca: Ankieta → Wywiady pogłębione (wyjaśnienie wyników)
• Sekwencyjna eksploracyjna: Wywiady → Ankieta (testowanie odkryć)
• Równoległa: Ankieta + Wywiady jednocześnie (triangulacja)
• Osadzona: Eksperyment + wywiady z uczestnikami

Zbieranie danych:

• Ankiety standaryzowane (PAPI, CAWI, CATI)
• Testy psychologiczne
• Obserwacja strukturalizowana
• Eksperymenty
• Analiza danych zastanych

Analiza danych:

• Statystyki opisowe
• Testy istotności
• Analiza korelacji i regresji
• Analiza wariancji (ANOVA)
• Modelowanie statystyczne

Zbieranie danych:

• Wywiady pogłębione
• Wywiady biograficzne
• Zogniskowane wywiady grupowe (FGI)
• Obserwacja uczestnicząca
• Analiza dokumentów
• Fotografie, nagrania wideo

Analiza danych:

• Kodowanie (otwarte, osiowe, selektywne)
• Analiza tematyczna
• Analiza narracyjna
• Analiza dyskursu
• Teoria ugruntowana
• Analiza treści jakościowa

Badania ilościowe

• Próba losowa - reprezentatywność statystyczna
• Próba warstwowa - proporcje w populacji
• Próba systematyczna - co n-ty element
• Cel: Uogólnienie na populację
• Wielkość: Zazwyczaj duża (n>100)
• Kryterium: Reprezentatywność

Badania jakościowe

• Próba celowa - kryteria merytoryczne
• Próba kuli śniegowej - kontakty
• Próba teoretyczna - nasycenie kategorii
• Cel: Głębia i bogactwo danych
• Wielkość: Zazwyczaj mała (n=5-30)
• Kryterium: Nasycenie informacyjne

Badania ilościowe

• Trafność wewnętrzna - kontrola zmiennych zakłócających
• Trafność zewnętrzna - możliwość generalizacji
• Rzetelność - stabilność i spójność pomiaru
• Obiektywność - niezależność od badacza
• Replikowalność - możliwość powtórzenia

Badania jakościowe

• Wiarygodność - długotrwałe zaangażowanie
• Możliwość przeniesienia - szczegółowy opis kontekstu
• Zależność - ścieżka audytu, triangulacja
• Potwierdzalność - refleksyjność badacza
• Autentyczność - wierność perspektywie uczestników