Notatki do prezentacji: Projektowanie pytań kwestionariuszowych

Wprowadzenie do metodologii badań społecznych

Autor
Afiliacja

Ben Stanley

Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet SWPS

Opublikowano

1 września 2026

Wprowadzenie do prezentacji

Cel sesji

Dzisiaj omówimy przykładowe rozwiązania ćwiczenia z projektowania pytań kwestionariuszowych. Każda grupa miała za zadanie zaprojektować 10 pytań dla swojego scenariusza badawczego, wykorzystując różne typy pytań.

Kluczowe punkty do podkreślenia:

  • To są przykładowe rozwiązania - nie jedyne poprawne
  • Skupimy się na głębokich uzasadnieniach metodologicznych - każda decyzja projektowa ma teoretyczne i praktyczne podstawy
  • Każde pytanie służy konkretnemu celowi badawczemu w ramach szerszego modelu badawczego
  • Ważna jest różnorodność typów pytań jako odpowiedź na różne typy mierzonych zmiennych

Podejście pedagogiczne do omawiania pytań

UWAGA dla prowadzącego: Te notatki zawierają bardzo szczegółowe, rozbudowane wyjaśnienia metodologiczne dla kluczowych pytań. Nie każde pytanie wymaga tak głębokiego omówienia - to by przeciążyło studentów. Zamiast tego:

  1. Wybierz 3-4 pytania do głębokiego omówienia (zazwyczaj te z najbardziej złożonymi decyzjami metodologicznymi lub najczęstszymi błędami)
  2. Pozostałe pytania omów zwięźle (1-2 kluczowe punkty)
  3. Używaj szczegółowych wyjaśnień gdy:
    • Student zadaje pytanie wymagające głębszej odpowiedzi
    • Widać nieporozumienie w sali
    • To szczególnie częsty błąd w pracach studenckich
    • To ilustruje ważną zasadę ogólną

Pytania rekomendowane do głębokiego omówienia (bo ilustrują kluczowe zasady): - Grupa 1, Pytanie 1 (wielokrotny wybór vs jednokrotny, operacjonalizacja) - Grupa 1, Pytanie 4 (neutralność w tematach wrażliwych, teoria) - Grupa 2, Pytanie 5 (hipotetyczne scenariusze, value-action gap) - Grupa 3, Pytanie 1 (tabele i ich konstrukcja) - Grupa 4, Pytanie 1 (filtrowanie i logika warunkowa)

Struktura prezentacji

Przejdziemy przez cztery grupy:

  1. Media społecznościowe
  2. Zmiany klimatyczne
  3. Zaufanie do instytucji
  4. Wolontariat

Dla każdej grupy omówimy wszystkie 10 pytań, zwracając uwagę na uzasadnienia metodologiczne.

Grupa 1: Korzystanie z mediów społecznościowych

Kontekst badania - przypomnienie

Przypomnieć studentom:

  • Badanie wśród studentów 18-30 lat
  • Cel: zrozumieć wzorce użytkowania i wpływ na samopoczucie
  • Metoda: CAWI (ankieta online)
  • Wyzwania: pomiar czasu (czy respondenci pamiętają?), wrażliwe tematy (samopoczucie), unikanie sugestii

Pytanie 1: Platformy (wielokrotnego wyboru)

Treść: “Z których z poniższych mediów społecznościowych korzystasz regularnie (co najmniej raz w tygodniu)?”

Kluczowe punkty do omówienia:

  1. Wybór typu pytania wielokrotnego wyboru jest fundamentalny - współczesni użytkownicy mediów społecznościowych charakteryzują się zjawiskiem “multihoming”, czyli równoczesnego korzystania z wielu platform. Badania pokazują, że przeciętny młody dorosły ma konta na 5-7 różnych platformach. Pytanie jednokrotnego wyboru (“Która platforma jest Twoją główną?”) straciłoby całe bogactwo informacji o zróżnicowanym krajobrazie mediowym respondenta. Wielokrotny wybór pozwala nam zmapować pełny ekosystem platform każdej osoby.

  2. Operacjonalizacja pojęcia “regularnie” przez konkretny próg czasowy - w metodologii badań społecznych kluczowa jest precyzja definicji. Gdybyśmy zapytali tylko “Z jakich mediów społecznościowych korzystasz?”, każdy respondent mógłby interpretować to inaczej: czy liczy się konto założone 5 lat temu, na które wchodzę raz w roku? Definicja “co najmniej raz w tygodniu” ustala jasne, obiektywne kryterium włączenia. To benchmark wystarczająco częsty, by uznać użytkowanie za regularne, ale nie tak restrykcyjny jak “codziennie”, który wykluczyłby sporadycznych użytkowników.

  3. Długa lista platform jako konsekwencja metody CAWI - w ankiecie online możemy sobie pozwolić na 12-15 opcji bez ryzyka przytłoczenia respondenta. W wywiadzie telefonicznym (CATI) ankieter musiałby czytać wszystkie opcje, co jest męczące dla obu stron i obniża jakość danych (ludzie zapominają opcje wymienione na początku - efekt primacy/recency). W CAWI respondent widzi wszystko naraz i może spokojnie przejrzeć listę. To wykorzystanie mocnych stron metody badawczej.

  4. Opcja “Inne” z możliwością wpisania jako zabezpieczenie przed starzeniem się kwestionariusza - krajobraz mediów społecznościowych zmienia się dynamicznie. Platforma popularna dziś może być passé za rok, a nowa może wybuchnąć. Opcja “Inne: [pole tekstowe]” pozwala respondentom zgłosić platformy, których nie przewidzieliśmy, dając nam wczesny sygnał o emerging trends. To także wyraz szacunku dla wiedzy respondenta - nie zakładamy, że wiemy wszystko.

  5. Opcja “Nie korzystam regularnie z żadnych” zapewnia wyczerpującość kategorii - fundamentalna zasada konstrukcji pytań zamkniętych wymaga, by kategorie odpowiedzi były zarówno rozłączne (mutex) jak i wyczerpujące (MECE - mutually exclusive, collectively exhaustive). Bez tej opcji ktoś, kto nie korzysta regularnie z żadnej platformy, nie miałby co zaznaczyć, co prowadziłoby do item non-response (braku odpowiedzi na pytanie) lub do nieprawdziwych odpowiedzi.

Pytanie do studentów: Dlaczego nie zapytaliśmy po prostu “Czy korzystasz z mediów społecznościowych - tak/nie”?

Odpowiedź: Ponieważ tracimy całą istotną wariancję w zmiennej niezależnej. Różne platformy mają fundamentalnie różne funkcje, kultury użytkowania i mechanizmy psychologiczne. Instagram (wizualny, porównania wyglądu) vs LinkedIn (profesjonalny, budowanie kariery) vs TikTok (rozrywka, algorytm) mają zupełnie inne implikacje dla wellbeing. Dichotiomiczne pytanie tak/nie traktowałoby je jako jednolitą kategorię, podczas gdy nasza zmienna zależna (samopoczucie) może różnie korelować z różnymi platformami. To byłaby fundamentalna strata mocy analitycznej.

Pytanie 2: Intensywność (zamknięte jednokrotnego)

Treść: “Ile czasu dziennie średnio spędzasz korzystając z mediów społecznościowych?”

Kluczowe punkty:

  1. Intensywność użytkowania jako kluczowa zmienna niezależna w modelu badawczym - w badaniach nad wpływem mediów społecznościowych na samopoczucie, sama obecność na platformach (pytanie 1) to za mało. Potrzebujemy zmiennej ciągłej lub quasi-ciągłej, która pozwoli nam testować hipotezy o związku typu dose-response: czy więcej czasu = gorsze samopoczucie? Intensywność (wyrażona w czasie) to najbardziej intuicyjna i powszechnie stosowana operacjonalizacja “natężenia ekspozycji” na media społecznościowe.

  2. Przedziały czasowe jako kompromis między precyzją a obciążeniem kognitywnym respondenta - tu napotykamy fundamentalny problem pomiaru retrospektywnego: ludzie nie mają wiarygodnego dostępu do informacji “ile dokładnie godzin dziennie spędzam w social mediach”. Badania walidacyjne (porównujące deklaracje z rzeczywistym screen time) pokazują znaczne przecenianie lub niedocenianie. Przedziały (zamiast otwartego pytania “Podaj liczbę godzin: ___“) zmniejszają obciążenie kognitywne i redukują wariancję błędu. Respondent musi tylko oszacować”czy to raczej 1-2h czy 2-3h”, co jest łatwiejsze niż “dokładnie ile minut dziennie”.

  3. Nierównomierne stopniowanie przedziałów odzwierciedla rozkład empiryczny - przedziały są gęstsze w dolnym zakresie (30min, 1h, 2h) i rozluźniają się wyżej (3-4h, 4-5h, >5h). To świadoma decyzja oparta na znajomości rozkładów w populacji docelowej: większość studentów mieści się w zakresie 1-3h dziennie (tu potrzebujemy precyzji), podczas gdy “heavy users” >5h to mniejsza grupa, dla której możemy mieć szerszy przedział. Alternatywa (równe przedziały co godzinę) prowadziłaby do nadmiernej precyzji tam gdzie nie ma wariancji, i niedostatecznej gdzie jej najwięcej.

  4. Opcja “Trudno powiedzieć” jako metodologiczne zabezpieczenie przed measurement error - zmuszanie respondenta do wyboru, gdy szczerze nie wie, prowadzi do jednego z dwóch złych scenariuszy: (a) item non-response (zostawia puste), co redukuje naszą efektywną wielkość próby, lub (b) losowe zgadywanie, co dodaje szum do danych. Opcja “Trudno powiedzieć” pozwala respondentowi uczciwie przyznać się do niewiedzy. W analizie możemy zdecydować czy traktować to jako missing data (wykluczyć z analizy) czy jako osobną kategorię interpretacyjną (może osoby mówiące “trudno powiedzieć” mają inny pattern użytkowania - bardzo chaotyczny, zmienny?).

Uwaga metodologiczna - problem recall bias: Badania walidacyjne wykorzystujące dane z aplikacji typu Screen Time lub RescueTime konsystentnie pokazują, że ludzie przeceniają lub niedoceniają swoje użytkowanie o 50-100%. To nie jest “kłamstwo”, to ograniczenie ludzkiej pamięci i percepcji czasu. Dlatego przedziały są lepsze - dają “margines błędu”.

Alternatywa (można wspomnieć): Idealnie byłoby poprosić respondentów o screenshot ze Screen Time lub podobnej aplikacji. Ale to (a) wymaga dodatkowego wysiłku, (b) nie wszyscy mają to włączone, (c) niektórzy mogą czuć to jako inwazyjne. W badaniu eksploracyjnym zostajemy przy samoopisie, ale w przyszłych badaniach można rozważyć mixed-methods approach z podgrupą dającą obiektywne dane.

Pytanie 3: Cele użytkowania (wielokrotnego z limitem)

Treść: “W jakich celach najczęściej korzystasz z mediów społecznościowych? (zaznacz maksymalnie 3 najważniejsze)”

Kluczowe punkty:

  1. Limit 3 opcji - zmusza do priorytetyzacji, unika zaznaczania “wszystkiego”
  2. Różnorodne cele - komunikacja, informacja, rozrywka, autoprezentacja, networking
  3. Cel to nie to samo co platforma - ta sama osoba może używać różnych platform do różnych celów

Pytanie do studentów: Dlaczego ograniczyliśmy do 3 wyborów?

Odpowiedź: Bez limitu większość osób zaznaczyłaby 5-6 opcji, tracilibyśmy informację o priorytetach. Limit zmusza do zastanowienia “co NAJWAŻNIEJSZE”.

Pytanie 4: Porównania społeczne (skalowe Likerta)

Treść: “W jakim stopniu zgadzasz się z następującym stwierdzeniem: ‘Kiedy oglądam posty innych osób w mediach społecznościowych, często porównuję się do nich’”

Kluczowe punkty - bardzo ważne dla metodologii badań nad tematami wrażliwymi!:

  1. Operacjonalizacja teoretycznego konstruktu “porównań społecznych” - to pytanie implementuje klasyczną teorię porównań społecznych (Festinger, 1954) w kontekście mediów społecznościowych. Porównania społeczne (social comparisons) to fundamentalny mechanizm psychologiczny przez który ekspozycja na wyselekcjonowane, wyidealizowane prezentacje życia innych ludzi może prowadzić do obniżenia samooceny i nastroju. Pytając wprost o ten mechanizm, możemy później testować czy osoby wykazujące wysokie porównania społeczne mają gorsze samopoczucie (mediator analysis).

  2. Neutralność sformułowania jako zabezpieczenie przed bias sugestii - nie pytamy “Czy czujesz zazdrość” lub “Czy czujesz się gorzej gdy widzisz profile innych”, ponieważ to nakłada negatywną ramę interpretacyjną. Samo “porównuję się” jest neutralne - można porównywać się w górę (upward comparison - inni lepsi ode mnie) lub w dół (downward - inni gorsi). To respondent interpretuje czy jego porównania są pozytywne czy negatywne. Gdybyśmy założyli negatywność, ludzie mogliby się bronić (defensiveness) i zaniżać prawdziwe częstotliwości porównań.

  3. Język opisowy a nie wartościujący eliminuje social desirability bias - “porównuję się” jest deskryptywne, faktograficzne. Nie ma tu moralnego ładunku. Kontrast: “zazdroszczę” czy “czuję się gorszy” niosą silnie negatywną konotację, przez co respondenci mogą niechętnie się do tego przyznawać (efekt społecznej pożądalności odpowiedzi). W badaniach wrażliwych kluczowe jest budowanie pytań, które pozwalają ludziom uczciwie przyznać się do zachowań/uczuć bez poczucia, że są oceniani.

  4. Skala Likerta zamiast dichotiomii jako zwiększenie wariancji mierzonej - pytanie “Czy porównujesz się do innych? Tak/Nie” tworzy sztuczną kategoryzację na ciągłym spektrum. W rzeczywistości porównywanie się to zachowanie występujące z różną częstotliwością u różnych osób. 5-punktowa skala Likerta (“Zdecydowanie się zgadzam” do “Zdecydowanie się nie zgadzam”) pozwala uchwycić ten kontinuum i daje nam większą moc statystyczną w analizach (korelacje, regresje wymagają zmiennych o większej wariancji).

  5. Opcja “Trudno powiedzieć” chroni przed forced choice - niektórzy respondenci mogą szczerze nie mieć świadomości czy się porównują (niska introspekcja), lub zachowanie może być tak automatyczne, że trudno je ocenić. Zmuszanie do wyboru między zgoda/niezgoda prowadziłoby do losowych odpowiedzi (guessing). Opcja “Trudno powiedzieć” to safety valve - w analizie możemy to potraktować jako missing lub jako osobną kategorię do eksploracji.

Teoretyczne tło - teoria porównań społecznych w erze mediów społecznościowych: Festinger (1954) argumentował, że ludzie mają fundamentalną potrzebę oceniania swoich opinii i zdolności, a w braku obiektywnych standardów, porównują się do innych. Media społecznościowe są doskonałą areną dla upward social comparisons, ponieważ ludzie selektywnie prezentują swoje najlepsze momenty (highlight reel). To może prowadzić do systematycznie negatywnych porównań i obniżenia samopoczucia. Nasze pytanie testuje częstotliwość tych porównań jako potential mediator.

Błędy metodologiczne, których świadomie uniknęliśmy: - ✗ “Czy zazdrosne patrzysz na profile innych?” - sugestywne (zakłada zazdrość), wartościujące negatywnie, prawdopodobnie spowodowałoby defensiveness - ✗ “Czy social media sprawiają, że czujesz się gorzej gdy widzisz życie innych?” - (a) sugeruje odpowiedź (że ma się czuć gorzej), (b) łączy dwie kwestie w jednym pytaniu (porównywanie + czucie się gorzej = double-barreled question), (c) założenie przyczynowości - ✗ “Jak często zazdrościsz innym na Instagramie?” - (a) specyficzna platforma (co jeśli ktoś nie używa Instagrama?), (b) “zazdrość” zamiast neutralnego “porównania”, (c) pytanie o częstotliwość bez kontekstu skali

Pytanie 5: Odczucia - tabela (tabelaryczne)

Treść: “Jak często w ostatnim miesiącu czułeś/aś następujące emocje w związku z korzystaniem z mediów społecznościowych?”

Elementy: Poczucie osamotnienia | Lęk o przegapienie (FOMO) | Inspiracja | Relaks/rozrywka | Przytłoczenie | Zainteresowanie | Frustracja

Kluczowe punkty:

  1. Format tabelaryczny - efektywny dla wielu podobnych pytań
  2. Mix pozytywnych i negatywnych emocji - zachowujemy neutralność, nie sugerujemy że social media = złe
  3. Konkretny przedział czasowy - “ostatni miesiąc” (świeża pamięć)
  4. Skala częstotliwości - nie intensywności (łatwiej ocenić jak często niż jak silnie)

Pytanie do studentów: Dlaczego pytamy o różne emocje w jednej tabeli, zamiast oddzielnych pytań?

Odpowiedź: Efektywność - respondent widzi wszystkie emocje naraz i porównuje. W CAWI tabele dobrze działają (w CATI byłoby trudniej).

Pytanie 6: Wpływ na sen (filtrujące)

Treść: “Czy korzystasz z mediów społecznościowych w ciągu godziny przed snem?”

Opcje: Tak, prawie zawsze → P6a | Tak, często → P6a | Tak, czasami → P6a | Rzadko → P7 | Nie, nigdy → P7

Kluczowe punkty:

  1. Pytanie filtrujące - kieruje do pytania 6a tylko osoby używające przed snem
  2. Konkretny przedział - “godzina przed snem” (nie ogólnie “wieczorem”)
  3. Skala częstotliwości zamiast tak/nie - więcej informacji
  4. Dotyczy zdrowia - sen to ważny aspekt wellbeing

Uwaga techniczna: W CAWI programujemy logikę przeskoku automatycznie. W PAPI musielibyśmy instrukcje pisać wyraźnie.

Pytanie 6a: Problemy ze snem (warunkowe)

Treść: “[Tylko dla korzystających przed snem] Czy zauważyłeś/aś, że korzystanie z mediów społecznościowych przed snem wpływa na Twoją jakość snu?”

Opcje: Tak, negatywnie | Tak, pozytywnie | Nie zauważyłem/am wpływu | Trudno powiedzieć

Kluczowe punkty:

  1. Warunkowe - tylko dla osób z P6 odpowiadających “czasami” lub częściej
  2. Subiektywny wpływ - “zauważyłeś” nie “czy wpływa” (postrzeganie, nie obiektywny pomiar)
  3. Opcja pozytywnego wpływu - neutralność! Niektórzy mogą czuć że relaksuje
  4. “Trudno powiedzieć” - uczciwa opcja dla niepewnych

Błąd, którego uniknęliśmy: - ✗ “Czy trudno Ci zasnąć przez social media?” - sugeruje problem

Pytanie 7: Kontrola czasu (skalowe numeryczne)

Treść: “Na skali od 0 do 10, jak oceniasz swoją kontrolę nad czasem spędzanym w mediach społecznościowych?”

0 = Zupełnie nie kontroluję, często spędzam więcej czasu niż planuję 10 = Mam pełną kontrolę, zawsze korzystam tyle ile zamierzam

Kluczowe punkty:

  1. Skala 0-10 - precyzja, łatwa kognitywnie
  2. Jasne zakotwiczenie końców - opisy 0 i 10
  3. Poczucie kontroli = wskaźnik problematycznego użycia - brak kontroli może sygnalizować uzależnienie
  4. Wizualizacja skali - respondent widzi wszystkie opcje

Pytanie do studentów: Czym różni się skala 0-10 od skali Likerta?

Odpowiedź: - Likert = zgoda ze stwierdzeniem (5-7 punktów) - Numeryczna = ocena ilościowa (11 punktów, większa precyzja) - Numeryczna lepsza dla “ile”, Likert dla “czy się zgadzam”

Pytanie 8: Próby ograniczenia (otwarte)

Treść: “Czy próbowałeś/aś kiedyś ograniczyć swoje korzystanie z mediów społecznościowych? Jeśli tak, co Ci pomogło lub przeszkodziło?”

Kluczowe punkty:

  1. Pytanie otwarte - wzbogaca dane jakościowe
  2. Dwuczęściowe ale powiązane - “czy próbowałeś” + “co pomogło/przeszkodziło”
  3. Insight o strategiach - praktyczne informacje o co działa w ograniczaniu użycia
  4. CAWI ułatwia - ludzie mogą wpisywać wygodnie, nie ma presji czasu

Uwaga: To jedyne w pełni otwarte pytanie w tym kwestionariuszu. Dlaczego tylko jedno?

  • Otwarte pytania są czasochłonne dla respondenta
  • Trudne w analizie (kodowanie)
  • Ale ważne dla niuansów - dlatego mamy jedno

Pytanie 9: Preferowana platforma (półotwarte)

Treść: “Która platforma społecznościowa jest Twoją ulubioną i dlaczego?”

Platforma: ☐ Facebook ☐ Instagram ☐ TikTok ☐ X ☐ YouTube ☐ Inna

Dlaczego: [pole tekstowe]

Kluczowe punkty:

  1. Półotwarte = hybrid - część zamknięta + część otwarta
  2. Część zamknięta łatwa do analizy - wiemy które platformy dominują
  3. Część otwarta wyjaśnia - dlaczego ludzie preferują daną platformę
  4. Insight o przewagach konkurencyjnych - co ludzie cenią w platformach

Pytanie do studentów: Dlaczego nie zrobiliśmy tego w pełni otwartym lub w pełni zamkniętym?

Odpowiedź: - Pełnie otwarte: trudniej analizować, ludzie mogliby używać różnych nazw tej samej platformy - Pełnie zamknięte: stracimy informację “dlaczego” - Półotwarte = best of both worlds

Pytanie 10: Ogólna ocena (dyferencjał semantyczny)

Treść: “Jak ogólnie oceniasz wpływ mediów społecznościowych na Twoje życie? Zaznacz miejsce na skali między przeciwstawnymi określeniami:”

  • Szkodliwe ←—————→ Korzystne
  • Stresujące ←—————→ Relaksujące
  • Izolujące ←—————→ Łączące z innymi
  • Czasochłonne ←—————→ Efektywne

Kluczowe punkty - bardzo ważne dla metodologii!:

  1. Dyferencjał semantyczny - technika Osgooda, wizualna ocena
  2. Pary antonimów - przeciwstawne określenia
  3. Wiele wymiarów - holistyczna ocena (nie tylko “dobre/złe”)
  4. Wizualne - łatwe do wypełnienia
  5. Podsumowujące - końcowa, ogólna ocena

Uwaga metodologiczna: Dyferencjał semantyczny dobrze działa w CAWI (wizualizacja) i PAPI. W CATI trudniejszy (musielibyśmy czytać “na skali od 1 do 7…”).

Wymiary dobrane celowo: - Wartościowanie (szkodliwe-korzystne) - Emocjonalność (stresujące-relaksujące) - Społeczność (izolujące-łączące) - Praktyczność (czasochłonne-efektywne)

Grupa 2: Postawy wobec zmian klimatu

Kontekst badania

Przypomnieć: - Dorośli mieszkańcy Polski - Cel: postawy, wiedza, gotowość do działań - Metoda: CAWI lub CATI - Wyzwania: unikanie sugestii, społecznie pożądane odpowiedzi, wrażliwe politycznie

Pytanie 1: Świadomość problemu (Likerta)

Treść: “Jak poważnym problemem są Twoim zdaniem zmiany klimatyczne?”

Kluczowe punkty:

  1. Fundamentalna zmienna - czy w ogóle uznają problem
  2. “Twoim zdaniem” - akceptujemy różne poglądy, nie sugerujemy “właściwej” odpowiedzi
  3. Opcja “Nie wiem / Nie mam zdania” - uczciwa dla niezdecydowanych
  4. Neutralne - nie mówimy “katastrofa klimatyczna” ani nie bagatelizujemy

Uwaga polityczna: Temat zmian klimatycznych jest spolaryzowany politycznie. Dlatego szczególnie ważna jest neutralność.

Pytanie 2: Przyczyny (skalowe numeryczne)

Treść: “Według Ciebie, w jakim stopniu działalność człowieka jest odpowiedzialna za zmiany klimatyczne?”

0 = W ogóle nie jest odpowiedzialna, to naturalne cykle 10 = Jest w pełni odpowiedzialna

Kluczowe punkty:

  1. Przekonania o przyczynach - kluczowe dla postaw
  2. Skala 0-10 pozwala na niuanse - nie tylko “tak/nie”, “człowiek/natura”
  3. Zakotwiczenie obu końców - jasne co znaczy 0 i 10
  4. Opcja “Nie wiem” - dla osób bez opinii

Pytanie do studentów: Dlaczego użyliśmy skali 0-10 a nie Likerta?

Odpowiedź: Bo nie pytamy o zgodę ze stwierdzeniem, ale o stopień czegoś (ile procent to człowiek). Skala numeryczna lepiej to oddaje.

Pytanie 3: Źródła informacji (wielokrotnego)

Treść: “Skąd najczęściej czerpiesz informacje o zmianach klimatycznych?”

Kluczowe punkty:

  1. Źródła kształtują postawy - różna wiarygodność mediów społecznościowych vs nauki
  2. Wielokrotny wybór - ludzie korzystają z wielu źródeł
  3. Szeroka lista - tradycyjne media, nowe media, instytucje, osobiste rozmowy
  4. Opcja “Nie szukam informacji” - ważna! Ujawnia bierność

Uwaga: Możemy potem analizować czy źródło informacji koreluje z poglądami (np. media społecznościowe vs strony naukowe).

Pytanie 4: Działania prośrodowiskowe - tabela

Treść: “Jak często robisz następujące rzeczy?”

Elementy: Segregacja | Ograniczanie plastiku | Oszczędzanie wody | Oszczędzanie energii | Produkty lokalne | Ograniczanie mięsa | Transport publiczny | Unikanie lotów | Kupno używanych | Wsparcie organizacji

Kluczowe punkty:

  1. Faktyczne zachowania nie deklaracje - co robią, nie co myślą
  2. Od łatwych do trudnych - segregacja (łatwe) → rezygnacja z lotów (trudne)
  3. Opcja “Nie dotyczy mnie” - np. brak samochodu = transport publiczny nie jest wyborem
  4. Format tabelaryczny - efektywny dla wielu podobnych pytań

Pytanie do studentów: Dlaczego oddzieliliśmy zachowania (P4) od gotowości (P5)?

Odpowiedź: Bo to różne rzeczy! - P4 = co ROBIĘ (fakty) - P5 = co byłbym SKŁONNY zrobić (hipotetyczne)

Pytanie 5: Gotowość do działań (tabelaryczne Likerta)

Treść: “Gdyby pomogło to znacząco w walce ze zmianami klimatycznymi, jak bardzo byłbyś/byłabyś skłonny/skłonna do następujących działań?”

Działania: Wyższe podatki | Droższe produkty eko | Rezygnacja z samochodu | Ograniczenie mięsa | Rezygnacja z lotów | Panele słoneczne | Zmiana pracy

Kluczowe punkty:

  1. Hipotetyczny scenariusz - “gdyby pomogło” zakłada skuteczność
  2. Działania KOSZTOWNE - wymagające realnych poświęceń
  3. Gotowość ≠ zachowanie - ludzie mogą deklarować więcej niż robią (social desirability bias)
  4. Warunek “znacząco pomogło” - eliminuje wymówkę “i tak nic nie da”

Value-action gap: Różnica między tym co ludzie deklarują (wartości) a co robią (działania). To pytanie + P4 pozwalają to zmierzyć.

Pytanie 6: Odpowiedzialność (zamknięte jednokrotnego)

Treść: “Kto Twoim zdaniem ponosi największą odpowiedzialność za walkę ze zmianami klimatycznymi?”

Opcje: Obywatele | Rządy | Organizacje międzynarodowe | Korporacje | Naukowcy/technologia | Wszyscy równo | Nikt - problem przereklamowany | Inne | Trudno powiedzieć

Kluczowe punkty:

  1. Atrybucja odpowiedzialności - wpływa na własną gotowość do działania
  2. Jednokrotny wybór - zmusza do wyboru GŁÓWNEGO aktora
  3. Pełne spektrum - od indywidualnej po systemową odpowiedzialność
  4. Opcja sceptyczna - “problem przereklamowany” dla rzetelności

Implikacje: Jeśli ktoś uważa że odpowiedzialność to korporacje/rządy, może czuć że jego działania nie mają sensu.

Pytanie 7: Efektywność działań (filtrujące)

Treść: “Czy uważasz, że Twoje indywidualne działania prośrodowiskowe mogą realnie wpłynąć na problem zmian klimatycznych?”

Opcje kierują do: - Tak, zdecydowanie/w pewnym stopniu → P8 - Niepewni/niezgadzający się → P7a

Kluczowe punkty:

  1. Poczucie sprawczości - czy czuję że mogę coś zmienić
  2. Filtrowanie - sceptycy idą do pytania o przyczyny
  3. Skala, nie tak/nie - niuanse

Koncepcja: Self-efficacy (Bandura) - przekonanie o własnej skuteczności. Kluczowe dla motywacji.

Pytanie 7a: Przyczyny braku wiary (warunkowe otwarte)

Treść: “[Dla niepewnych/niezgadzających się] Dlaczego uważasz, że indywidualne działania nie mają wpływu?”

Kluczowe punkty:

  1. Pytanie otwarte - wyjaśnia bariery psychologiczne
  2. Tylko dla sceptycznych - warunkowe
  3. Neutralne - “dlaczego uważasz” nie ocenia
  4. Insight - co blokuje ludzi (systemic issues? fatalism?)

Typowe odpowiedzi (można wspomnieć): - “To korporacje są problemem” - “Chiny/USA muszą działać pierwsze” - “Jedna osoba nic nie zmieni”

Pytanie 8: Bariery (wielokrotnego z limitem)

Treść: “Co najbardziej utrudnia Ci podejmowanie działań prośrodowiskowych? (max 3)”

Opcje: Koszt | Czas | Niewygoda | Brak wiedzy | Brak infrastruktury | Nie widzę sensu | Inni nie robią | Brak oferty | Przyzwyczajenia | Inne priorytety | Nic nie utrudnia | Inne

Kluczowe punkty:

  1. Praktyczne bariery - co można policy-wise zmienić
  2. Limit 3 - najważniejsze przeszkody
  3. Różne typy barier:
    • Ekonomiczne (koszt)
    • Czasowe
    • Strukturalne (infrastruktura)
    • Psychologiczne (przyzwyczajenia)
    • Społeczne (inni nie robią)
  4. Opcja “nic” - dla już aktywnych

Actionable: Organizacje/rząd mogą adresować różne bariery różnie (np. koszt → dotacje, infrastruktura → więcej punktów recycling).

Pytanie 9: Zmiany w czasie (zamknięte)

Treść: “W porównaniu z sytuacją sprzed 2-3 lat, Twoja troska o zmiany klimatyczne:”

Opcje: Znacznie wzrosła | Nieco wzrosła | Podobny poziom | Nieco zmalała | Znacznie zmalała | Trudno porównać

Kluczowe punkty:

  1. Zmiana w czasie - czy świadomość rośnie czy maleje
  2. 2-3 lata - wystarczająco długo na zmiany, ale pamięć świeża
  3. Opcja “trudno porównać” - uczciwa dla niepewnych
  4. Symetryczna skala - wzrost i spadek

Kontekst: Ostatnie lata (2021-2024) to intensywne ekstremalne zjawiska pogodowe w Polsce i Europie - czy to wpłynęło na postawy?

Pytanie 10: Optymizm (dyferencjał semantyczny)

Treść: “Jak oceniasz następujące kwestie związane ze zmianami klimatycznymi?”

  • Pesymistycznie ←→ Optymistycznie: “Czy ludzkość poradzi sobie?”
  • Niemożliwe ←→ Możliwe: “Czy uniknięcie katastrofy jest możliwe?”
  • Bezsilny/a ←→ Wpływowy/a: “Jak czujesz się wobec swojej roli?”

Kluczowe punkty:

  1. Dyferencjał semantyczny - emocjonalne i poznawcze wymiary
  2. Trzy kluczowe wymiary:
    • Ogólny optymizm/pesymizm
    • Przekonanie o możliwości sukcesu
    • Osobiste poczucie sprawczości
  3. Końcowe podsumowanie - emocjonalny aspekt postaw

Implikacje: Pesymiści mogą być sparaliżowani (“już za późno”), optymiści bardziej zmotywowani. Ale też “optymizm technologiczny” (innowacje nas uratują) może prowadzić do bierności.

Grupa 3: Zaufanie do instytucji publicznych

Kontekst badania

Przypomnieć: - Dorośli mieszkańcy Polski - Cel: poziom zaufania i jego determinanty - Metoda: CAPI lub CATI - Wyzwania: wpływ bieżącej polityki, instytucja vs osoby

Pytanie 1: Poziom zaufania - tabela

Treść: “W jakim stopniu ufasz następującym instytucjom?”

Instytucje: Prezydent | Sejm/Senat | Rząd | Sądy | Prokuratura | Policja | Wojsko | Samorząd | Służba zdrowia | Szkoły | Media publiczne | Media prywatne | UE

Kluczowe punkty:

  1. Kluczowa zmienna - główny cel badania
  2. Format tabelaryczny - umożliwia bezpośrednie porównanie
  3. Szeroki zestaw - polityczne, prawne, lokalne, społeczne, media
  4. Opcja “Nie znam tej instytucji” - nie zmusza do oceny (np. ktoś może nie wiedzieć co to prokuratura)
  5. Skala 5-punktowa - wystarczająca precyzja

Pytanie do studentów: Dlaczego zapytaliśmy o tyle różnych instytucji?

Odpowiedź: Bo zaufanie nie jest jednolite! Ktoś może ufać wojsku, ale nie rządowi. Chcemy zobaczyć pattern.

Uwaga metodologiczna (CATI vs CAPI): - CATI: maksymalnie 8-10 elementów (zmęczenie słuchowe) - CAPI: możemy więcej (wizualizacja) - Tutaj mamy 13 - bardziej CAPI

Pytanie 2: Ocena działania (tabelaryczne)

Treść: “Jak oceniasz działanie następujących instytucji w ciągu ostatnich 12 miesięcy?”

Instytucje: Rząd | Samorząd | Służba zdrowia | System edukacji | Policja | Sądy

Kluczowe punkty:

  1. Ocena działania ≠ zaufanie - można ufać ale krytykować działania OR nie ufać ale docenić efekty
  2. 12 miesięcy - konkretny, niedawny okres
  3. Instytucje z widocznym działaniem - nie abstrakcyjne
  4. Krótsza lista niż P1 - skupienie na kluczowych

Rozróżnienie teoretyczne: - Zaufanie = generalized trust, stabilne przekonanie - Ocena działania = performance evaluation, zmienne

Pytanie 3: Osobisty kontakt (wielokrotnego)

Treść: “Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy miałeś/aś bezpośredni kontakt z którąś z poniższych instytucji?”

Opcje: Urząd miasta | US | ZUS | Policja | Sąd | Służba zdrowia | Szkoła | Urząd pracy | MOPS | NFZ | Straż | Sanepid | Żadna

Kluczowe punkty:

  1. Osobiste doświadczenie moderuje zaufanie - direct contact effect
  2. Wielokrotny wybór - możliwy kontakt z kilkoma
  3. 12 miesięcy - świeża pamięć
  4. Zmienna kontrolna - później możemy porównać zaufanie osób z/bez kontaktu

Hipoteza (można wspomnieć): Osobiste pozytywne doświadczenia ↑ zaufanie. Negatywne ↓ zaufanie. Brak doświadczeń = zaufanie oparte na mediach/stereotypach.

Pytanie 4: Filtrujące o kontakt

Treść: “[Tylko dla osób z kontaktem] Jak oceniasz swoją ostatnią osobistą interakcję z instytucją publiczną?”

Opcje kierują: - Pozytywne/neutralne → P5 - Negatywne → P4a

Kluczowe punkty:

  1. Warunkowość - tylko dla osób z P3 z kontaktem
  2. “Ostatnia” interakcja - konkretna, łatwiej przypomnieć
  3. Filtrowanie - negatywne doświadczenia prowadzą do pytania otwartego

Pytanie 4a: Negatywne doświadczenie (warunkowe otwarte)

Treść: “[Dla negatywnych ocen] Co sprawiło, że Twoje doświadczenie było negatywne?”

Kluczowe punkty:

  1. Pytanie otwarte - niuanse problemów
  2. Podwójny warunek - kontakt (P3) + negatywna ocena (P4)
  3. Insight o dysfunkcjach - co nie działa w obsłudze obywateli
  4. CAPI/CATI - ankieter może notować, prosić o rozwinięcie

Typowe kategorie odpowiedzi (można zakodować później): - Długi czas oczekiwania - Niegrzeczność personelu - Niejasne procedury - Błędy/pomyłki

Pytanie 5: Czynniki zaufania (wielokrotnego z limitem)

Treść: “Co Twoim zdaniem najbardziej wpływa na to, czy obywatele ufają instytucjom publicznym? (max 3)”

Opcje: Skuteczność | Przejrzystość | Uczciwość | Szacunek | Profesjonalizm | Szybkość | Sprawiedliwość | Dotrzymywanie obietnic | Niezależność | Dostępność | Komunikacja | Kompetencje | Inne

Kluczowe punkty:

  1. Postrzegane przyczyny - co ludzie myślą że buduje zaufanie
  2. Limit 3 - priorytetyzacja
  3. Lista z teorii - Mayer et al. (ability, benevolence, integrity)
  4. Pytamy o OGÓLNĄ opinię - “co wpływa na zaufanie OBYWATELI”, nie “dlaczego TY ufasz”

Dlaczego ogólna opinia? Mniej defensywnie, ludzie chętniej mówią “ludzie ufają gdy…” niż “ja ufam gdy…” (self-presentation).

Pytanie 6: Zmiana w czasie (zamknięte)

Treść: “W porównaniu z sytuacją sprzed 5 lat, Twoje osobiste zaufanie do instytucji publicznych w Polsce:”

Opcje: Znacznie wzrosło | Nieco wzrosło | Podobny poziom | Nieco spadło | Znacznie spadło | Trudno powiedzieć | 5 lat temu nie mieszkałem/am w Polsce

Kluczowe punkty:

  1. 5 lat - dłuższy okres niż w innych badaniach (zmiany polityczne)
  2. OSOBISTE zaufanie - teraz pytamy o respondenta
  3. Opcja dla osób spoza Polski - ważna w CAWI (mogą być emigranci, imigranci)

Kontekst: 5 lat to 2019-2024 - okres istotnych zmian politycznych w Polsce.

Pytanie 7: Konsekwencje zaufania - Likerta

Treść: “W jakim stopniu zgadzasz się: ‘Można ufać, że instytucje publiczne w Polsce działają w interesie zwykłych obywateli’”

Kluczowe punkty:

  1. Generalne zaufanie - fundamentalne przekonanie
  2. “W interesie obywateli” - benevolence dimension of trust
  3. Skala Likerta standardowa
  4. Ważna zmienna - core of institutional trust

Teoretyczne tło: To pytanie operacjonalizuje “benevolence” z modelu Mayera - czy instytucje dbają o dobro publiczne vs własne interesy.

Pytanie 8: Zachowania obywatelskie (wielokrotnego)

Treść: “Które z poniższych działań podejmowałeś/aś w ciągu ostatnich 2 lat?”

Opcje: Głosowanie | Petycja | Kontakt z urzędnikiem | Konsultacje | Protest | Organizacja społeczna | Zgłoszenia do mediów | Płacenie podatków uczciwie | Nic

Kluczowe punkty:

  1. Zachowania jako konsekwencja zaufania - trust → civic engagement
  2. 2 lata - szersze okno (niektóre rzeczy rzadkie, np. wybory)
  3. Od biernych do aktywnych - płacenie podatków (compliance) → protesty (active participation)
  4. Wielokrotny wybór - różne formy zaangażowania

Hipoteza: Wysokie zaufanie → więcej zachowań wspierających system (głosowanie, płacenie podatków). Niskie → więcej protestów lub wycofanie (nic).

Pytanie 9: Preferowana reforma (półotwarte)

Treść: “Gdybyś mógł/mogła zmienić jedną rzecz w sposobie funkcjonowania instytucji publicznych w Polsce, co by to było?”

Opcje: Przejrzystość | Szybkość | Uproszczenie | Lepszy kontakt | Niezależność | Mniejsza biurokracja | Inne: [pole tekstowe]

Kluczowe punkty:

  1. Półotwarte - struktura + własne propozycje
  2. Jednokrotny wybór - JEDNA najważniejsza rzecz
  3. Actionable insights - co reformować
  4. Praktyczne opcje - konkretne, możliwe do wdrożenia

Pytanie do studentów: Dlaczego “jedna rzecz” a nie “wszystkie pasujące”?

Odpowiedź: Zmusza do priorytetyzacji - co NAJWAŻNIEJSZE. Wszystkie są ważne, ale co jako pierwsze?

Pytanie 10: Porównanie międzynarodowe (skalowe numeryczne)

Treść: “W porównaniu z innymi krajami europejskimi, jak oceniasz poziom zaufania obywateli do instytucji publicznych w Polsce?”

0 = Znacznie niższy 5 = Podobny 10 = Znacznie wyższy

Kluczowe punkty:

  1. Porównanie międzynarodowe - kontekst
  2. Skala 0-10 z zakotwiczeniem w środku - 5 = podobny
  3. Opcja “Trudno porównać” - uczciwa
  4. “Poziom zaufania OBYWATELI” - nie “czy instytucje są lepsze”, ale “czy ludzie ufają”

Uwaga: To subiektywna ocena, nie obiektywny fakt. Ale pokazuje postrzeganą pozycję Polski.

Grupa 4: Motywacje do wolontariatu

Kontekst badania

Przypomnieć: - Dorośli mieszkańcy Polski - Cel: motywacje, bariery, preferencje - Metoda: CAWI - Wyzwania: różne grupy (aktywni, byli, nigdy), definicja wolontariatu

Pytanie 1: Filtrujące - status

Treść: “Czy kiedykolwiek angażowałeś/angażowałaś się w działania wolontariackie lub nieodpłatnie pomagałeś/aś innym (nie licząc rodziny)?”

Opcje: - Tak, obecnie → sekcja dla aktywnych - Tak, w przeszłości → sekcja dla byłych - Nie, nigdy → sekcja o barierach - Niepewien co liczyć → sekcja dla aktywnych

Kluczowe punkty - BARDZO WAŻNE:

  1. Fundamentalne pytanie filtrujące - dzieli na 3 grupy wymagające RÓŻNYCH pytań
  2. Definicja w nawiasie - “nie licząc rodziny” jasność
  3. Opcja niepewności - ludzie mogą nie identyfikować nieformalnej pomocy jako “wolontariat”
  4. Różne ścieżki kwestionariusza - aktywni/byli/nigdy dostaną inne pytania

Pytanie do studentów: Dlaczego ta opcja “Nie jestem pewien co liczyć”?

Odpowiedź: Bo “wolontariat” brzmi formalnie. Ktoś może pomagać sąsiadom, organizować coś w społeczności, ale nie nazywać tego “wolontariatem”. Nie chcemy ich stracić!

Pytanie 2: Obszary działania (wielokrotnego)

Treść: “[Obecni i byli] W jakich obszarach angażujesz/angażowałeś się w wolontariat?”

Opcje: Seniorzy | Dzieci/młodzież | Niepełnosprawni | Kryzysy | Zwierzęta | Środowisko | Kultura | Sport | Ratownictwo | Organizacje religijne | Edukacja | Zdrowie | Społeczność lokalna | Bezdomni | Inne

Kluczowe punkty:

  1. Różne obszary przyciągają różnych ludzi - segmentacja
  2. Szerokie spektrum - od pomocy społecznej po kulturę i sport
  3. Wielokrotny wybór - możliwe zaangażowanie w kilku
  4. Dla obecnych I byłych - łączenie grup

Pytanie 3: Częstotliwość (zamknięte)

Treść: “[Tylko obecni] Jak często średnio angażujesz się w działania wolontariackie?”

Opcje: Codziennie | Kilka razy w tygodniu | Raz w tygodniu | Kilka razy w miesiącu | Raz w miesiącu | Kilka razy w roku | Rzadziej | Nieregularnie

Kluczowe punkty:

  1. Intensywność - różnica między intensywnym a okazjonalnym
  2. Opcja “nieregularnie” - ważna! Wiele wolontariatów projektowych (np. WOŚP raz w roku)
  3. Tylko dla obecnych - byli mogliby mieć problem z przypomnieniem

Pytanie 4: Motywacje - tabela (KLUCZOWE!)

Treść: “[Wszyscy] Jak ważne są/byłyby dla Ciebie następujące powody zaangażowania w wolontariat?”

Motywacje: Pomaganie innym | Rozwój umiejętności | Doświadczenie zawodowe | Poznanie ludzi | Wypełnienie czasu | Satysfakcja | Ważna sprawa | Odwdzięczenie | Wpływ na zmiany | CV/networking | Zachęta innych | Obowiązek moralny/religijny

Kluczowe punkty - BARDZO WAŻNE:

  1. Dla WSZYSTKICH - aktywni (są), byli (były), nigdy (byłyby)
  2. Mix różnych motywacji:
    • Altruistyczne (pomaganie, odwdzięczenie)
    • Instrumentalne (CV, umiejętności)
    • Społeczne (poznanie ludzi)
    • Aksjologiczne (ważna sprawa, obowiązek)
  3. Nie wartościujemy - wszystkie motywy są OK (nie tylko altruizm!)
  4. Format tabelaryczny - porównanie

Teoretyczne tło: Volunteer Functions Inventory (Clary & Snyder) - ludzie wolontariuszują z różnych powodów, wszystkie są valid.

Pytanie do studentów: Dlaczego nie oceniamy czy “dobre” czy “złe” motywacje?

Odpowiedź: Bo nie ma “złych” motywacji! Jeśli ktoś wolontariuszuje dla CV - nadal pomaga. Zrozumienie motywacji pomaga rekrutować (np. dla studentów podkreślać rozwój kompetencji).

Pytanie 5: Bariery (wielokrotnego)

Treść: “[Nigdy lub byli] Co powstrzymuje/powstrzymywało Cię od (dalszego) angażowania się?”

Opcje: Brak czasu | Nie wiem jak znaleźć | Nie czuję się kompetentny | Obawa przed zobowiązaniem | Problemy zdrowotne | Brak oferty w regionie | Złe doświadczenia | Brak odpowiedzi organizacji | Nie wydaje się wartościowe | Preferuję darowizny | Nie interesuje mnie | Nic nie przeszkadza | Inne

Kluczowe punkty:

  1. Dla niezaangażowanych I byłych - różne grupy, podobne bariery
  2. Różne typy barier:
    • Czasowe
    • Informacyjne
    • Kompetencyjne
    • Zdrowotne
    • Strukturalne
    • Doświadczeniowe
    • Motywacyjne
  3. Opcja “nic nie przeszkadza” - dla uczciwości
  4. Actionable - organizacje mogą adresować wiele z nich

Pytanie do studentów: Czym się różni “Nie wiem jak znaleźć” od “Brak odpowiedzi od organizacji”?

Odpowiedź: - “Nie wiem jak” = brak informacji, nie szukałem aktywnie - “Brak odpowiedzi” = próbowałem, organizacje nie odpowiedziały Drugie jest gorsze - oznacza że straciliśmy zmotywowanego wolontariusza!

Pytanie 6: Czas zaangażowania (zamknięte)

Treść: “[Obecni i byli] Jak długo w sumie angażujesz się/angażowałeś w wolontariat?”

Opcje: <1 miesiąc | 1-6 m | 6-12 m | 1-2 lata | 2-5 lat | 5-10 lat | >10 lat

Kluczowe punkty:

  1. Długość jako wskaźnik trwałości - różnica między jednorazowym a długoterminowym
  2. Przedziały - pokrywają różne wzorce (od eksperymentu po lifetime commitment)
  3. “W sumie” - jeśli ktoś robił przerwy, liczy całość

Pytanie 7: Preferowane formy - tabela

Treść: “[Wszyscy] Jak bardzo byłbyś/byłabyś zainteresowany/a następującymi formami wolontariatu?”

Formy: Jednorazowa akcja | Kilka h/miesiąc regularnie | Kilka h/tydzień regularnie | Wolontariat umiejętności | Zdalny/online | Rodzinny | Firmowy | Długoterminowy projekt | Krótkoterminowy wakacyjny

Kluczowe punkty:

  1. Dla WSZYSTKICH - także hipotetycznie dla niezaangażowanych
  2. Różne formy pasują do różnych ograniczeń:
    • Brak czasu → jednorazowe
    • Praca → firmowy
    • Rodzina → rodzinny
    • Kompetencje → umiejętności
  3. Praktyczne dla rekrutacji - dopasowanie oferty do preferencji

Insight: Ktoś może mówić “nie mam czasu na wolontariat” ale być zainteresowanym jednorazowymi akcjami. To nie jest sprzeczność - to preferencja formy!

Pytanie 8: Zachęty (wielokrotnego z limitem)

Treść: “Co mogłoby najbardziej zachęcić Cię do (większego) zaangażowania? (max 3)”

Opcje: Uznanie | Certyfikaty | Ulgi podatkowe | Elastyczność | Zdalność | Krótkie zobowiązania | Szkolenia | Lepsze dopasowanie | Informacje o potrzebach | Widoczny wpływ | Lepsza komunikacja | Wsparcie | Nic | Inne

Kluczowe punkty:

  1. Zachęty = actionable - co organizacje mogą oferować
  2. Limit 3 - priorytetyzacja
  3. Mix materialnych i niematerialnych:
    • Materialne (ulgi podatkowe, certyfikaty)
    • Niematerialne (uznanie, widoczny wpływ)
  4. Opcja “nic” - dla szczerości, także dla już aktywnych

Policy implications: Jeśli dominują “elastyczność” i “krótkie zobowiązania” - problem nie w braku chęci ale w konstrukcji ofert (zbyt sztywne).

Pytanie 9: Skojarzenia (otwarte)

Treść: “Jakie pierwsze skojarzenie przychodzi Ci do głowy, gdy myślisz o wolontariacie?”

Kluczowe punkty:

  1. Pytanie otwarte - spontaniczne skojarzenia
  2. Ujawnia stereotypy - czy “pomaganie” czy “strata czasu”?
  3. Krótkie - jedno skojarzenie, nie esej
  4. Insight o wizerunku - jak postrzegany jest wolontariat

Typowe kategorie (można zakodować): - Pozytywne (pomaganie, dobro, satysfakcja) - Negatywne (marnowanie czasu, wykorzystywanie) - Neutralne (organizacje, akcje) - Osoby (wolontariusze, beneficjenci)

Pytanie 10: Wpływ społeczny (Likerta)

Treść: “W jakim stopniu zgadzasz się: ‘Wolontariat może realnie przyczynić się do rozwiązywania ważnych problemów społecznych’”

Kluczowe punkty:

  1. Postrzegana efektywność - czy wolontariat “działa”
  2. Wpływa na motywację - jeśli nie wierzę że pomaga, po co to robić?
  3. Skala Likerta standardowa
  4. Końcowe podsumowanie - ogólne przekonanie o wartości

Hipoteza: Wysoka zgoda → większa motywacja do angażowania się. Niska → sceptycyzm, preferowanie innych form pomocy (np. donacje pieniężne).

Podsumowanie wspólnych zasad

Slajd: Kluczowe zasady we wszystkich rozwiązaniach

Omów każdą zasadę z przykładem:

1. Jasność

  • Unikanie żargonu (nie “anthropogenic climate change” ale “zmiany spowodowane działalnością człowieka”)
  • Definicje w nawiasach gdzie potrzeba (“wolontariat (nie licząc rodziny)”)
  • Proste językowo

2. Neutralność

  • Nie sugerowanie “właściwych” odpowiedzi
  • “Twoim zdaniem”, “według Ciebie”
  • Opcje dla różnych poglądów (nawet sceptycznych)

Przykład błędu: “Czy zgadzasz się, że zmiany klimatyczne to najpoważniejszy problem ludzkości?” ← sugestywne

3. Kompletność

  • Kategorie rozłączne (nie nakładające się)
  • Wyczerpujące (pokrywają wszystkie możliwości)
  • Opcje “Inne”, “Trudno powiedzieć” gdzie potrzeba

4. Odpowiedni typ pytania

  • Zachowania → zamknięte z konkretnymi opcjami
  • Postawy → Likerta
  • Intensywność/ilość → skala numeryczna
  • Eksploracja → otwarte

5. Różnorodność typów

  • Wszystkie kwestionariusze: 10 różnych typów pytań
  • Unika monotonii
  • Dopasowanie do mierzonej zmiennej

Slajd: Kluczowe zasady (cd.)

6. Przedziały czasowe

  • Konkretne ramy: “ostatnie 12 miesięcy”, “2-3 lata”
  • Nie “ostatnio”, “niedawno” (zbyt ogólne)
  • Balans: świeża pamięć vs wystarczająco długo na zjawisko

7. Wrażliwe pytania

  • Neutralne sformułowania
  • Opcje odmowy (“Wolę nie odpowiadać”, “Trudno powiedzieć”)
  • Nie zmuszanie do odpowiedzi

8. Logika warunkowa

  • Filtrowanie do właściwych podgrup
  • CAWI ułatwia (automatyczne przeskoki)
  • Ważne: jasne instrukcje w PAPI

9. Unikanie zmęczenia

  • Tabele: max 10-12 elementów
  • Nie za dużo pytań otwartych (1-2 max)
  • Urozmaicenie formatów

10. Trafność

  • Każde pytanie służy celowi badawczemu
  • Nie pytamy “bo ciekawe” - tylko jeśli analitycznie potrzebne

Slajd: Wykorzystane typy pytań

Omów wszystkie 10 typów z przykładami:

  1. Zamknięte jednokrotnego - Intensywność użycia social mediów, odpowiedzialność za klimat
  2. Zamknięte wielokrotnego - Platformy, źródła informacji, bariery
  3. Wielokrotnego z limitem - Cele użycia (max 3), bariery (max 3)
  4. Skalowe Likerta - Zgoda ze stwierdzeniami, postawy
  5. Skalowe numeryczne 0-10 - Kontrola nad czasem, przyczyny klimatu
  6. Tabelaryczne - Emocje, działania, zaufanie do instytucji
  7. Filtrujące - Użycie przed snem, osobisty kontakt, status wolontariusza
  8. Otwarte - Próby ograniczenia, negatywne doświadczenia, skojarzenia
  9. Półotwarte - Ulubiona platforma, preferowana reforma
  10. Dyferencjał semantyczny - Ogólna ocena mediów, optymizm klimatyczny

Podkreśl: Każdy typ ma swoją funkcję. Dobór typu nie jest arbitralny - wynika z tego CO chcemy zmierzyć i JAK.

Slajd: Typowe wzorce struktury

Omów logikę układu pytań:

Początek (P1)

  • Często filtrujące
  • Albo ustala podstawowy kontekst
  • Przykłady: platformy (grupa 1), świadomość (grupa 2), status wolontariusza (grupa 4)

Środek wczesny (P2-4)

  • Główne zmienne: zachowania, częstotliwość
  • Fakty przed opiniami
  • Łatwiejsze przed trudniejszymi

Środek późny (P5-7)

  • Głębsze zmienne: odczucia, motywacje, bariery
  • Postawy, przekonania
  • Często tabele (efektywność)

Koniec (P8-9)

  • Kontekst lub rozwiązania
  • Zachęty, reformy, preferencje
  • Praktyczne, actionable

Zamknięcie (P10)

  • Często podsumowujące
  • Ogólna ocena
  • Porównanie
  • Zostawia pozytywne wrażenie (nie kończymy na trudnym/negatywnym)

Pytania i dyskusja

Przykładowe pytania do zadania studentom

  1. Która grupa miała najtrudniejsze zadanie metodologiczne i dlaczego?

Możliwe odpowiedzi: - Grupa 2 (klimat) - polaryzacja polityczna, social desirability - Grupa 4 (wolontariat) - różne grupy respondentów, różne ścieżki

  1. Które pytanie w całym zestawie było najtrudniej skonstruować i dlaczego?

Możliwe odpowiedzi: - Pytania o emocje (wrażliwe, subiektywne) - Pytania filtrujące (muszą pokryć wszystkie przypadki) - Pytania o motywacje (ludzie mogą nie znać własnych motywacji)

  1. Co by się stało gdyby…
  • Gdybyśmy nie mieli opcji “Trudno powiedzieć”? (Zmuszanie do odpowiedzi, random responses)
  • Gdybyśmy nie dali opcji “Nie dotyczy”? (Niewłaściwe dane)
  • Gdybyśmy mieli tylko pytania zamknięte? (Brak niuansów, głębi)
  • Gdybyśmy mieli tylko pytania otwarte? (Bardzo trudna analiza, zmęczenie respondentów)
  1. Jak by się zmieniły pytania gdyby metoda była inna?
  • CAWI → CATI: krótsze tabele, mniej opcji, jasne odczytywanie
  • CAWI → PAPI: podobne, ale bez automatycznych przeskoków
  • CAWI → CAPI: możliwość pokazania materiałów, kart

Końcowe uwagi

Podkreśl:

  1. To są przykłady - nie jedyne poprawne rozwiązania
  2. Kontekst ma znaczenie - metoda (CAWI vs CATI), populacja, cel
  3. Iteracja jest OK - kwestionariusze zawsze się testuje i poprawia (pilot!)
  4. Uzasadnienie jest kluczowe - nie ma “dobrych pytań w próżni”, tylko pytania dobre DLA DANEGO CELU

Zachęć do refleksji: - Co byście teraz zmienili w swoich kwestionariuszach? - Czego się nauczyliście z przykładów innych grup? - Jakie błędy były najczęstsze?

Dodatek: Odpowiedzi na typowe pytania studentów

“Dlaczego tyle opcji ‘Trudno powiedzieć’?”

Odpowiedź: - Lepsze niż zmuszanie do zgadywania - Ludzie mogą naprawdę nie wiedzieć (np. ile czasu spędzam w social mediach) - Lepsze niż brak odpowiedzi (non-response) - W analizie możemy zdecydować co z nimi zrobić (osobna kategoria vs missing)

“Czy nie za dużo pytań?”

Odpowiedź: - To przykłady - w prawdziwym badaniu byłoby więcej (demografia, filtry) - 10 pytań merytorycznych to minimum dla złożonych tematów - Typowe badanie CAWI: 15-25 minut = ~50-80 pytań (w zależności od typu) - Ważniejsze niż liczba: trafność każdego pytania

“Dlaczego tak mało pytań otwartych?”

Odpowiedź: - Trudne dla respondenta (czas, wysiłek kognitywny) - Trudne w analizie (kodowanie, subiektywność) - Ale: bardzo wartościowe dla niuansów - Zasada: 1-2 otwarte w kwestionariuszu ilościowym - Więcej → badanie jakościowe (wywiady)

“Co jeśli respondent kłamie?”

Odpowiedź: - Zawsze ryzyko (social desirability bias) - Minimalizujemy przez: - Neutralne sformułowania - Anonimowość - Opcje dla różnych odpowiedzi (także “niepoprawnych społecznie”) - Pytania kontrolne (konsystencja) - Nigdy nie wyeliminujemy całkowicie - Analizujemy patterns, nie pojedyncze odpowiedzi

“Czy trzeba używać wszystkich 10 typów pytań?”

Odpowiedź: - W tym ćwiczeniu: tak, to było zadanie - W prawdziwym badaniu: nie, używamy co POTRZEBNE - Ale: różnorodność jest dobra (urozmaicenie, dopasowanie do zmiennej) - Unikamy monotonii (20 pytań Likerta z rzędu = zmęczenie)