Wyzwania życia publicznego: uprzedzenia

Rodzaje uprzedzenia

• Transformacja uprzedzeń
• Ukryte uprzedzenia
• Nowoczesne-symboliczne uprzedzenia
• Uprzedzenia awersyjne
• Ambiwalentne uprzedzenia

Transformacja uprzedzeń

• Większość teorii współczesnych uprzedzeń została opracowana w celu wyjaśnienia uprzedzeń ze strony białych ludzi w Stanach Zjednoczonych.
• Wynika to z rozdźwięku między wyrażanymi przez ludzi postawami międzygrupowymi a ich zachowaniem międzygrupowym.
• Zjawisko to zostało pierwotnie odnotowane w tym kraju po raz pierwszy.

Badanie Muira (1991) - wyniki

• Muir przeprowadził badanie wśród białych studentów uniwersytetu na temat ich postaw rasowych.
• 92% stwierdziło, że usiadłoby obok czarnoskórego studenta w klasie.
• 84% stwierdziło, że jadłoby przy tym samym stole co czarnoskóry student.
• Tylko 42% byłoby skłonnych mieć czarnoskórego współlokatora.

Badanie Muira (1991) - paradoks

• Tylko 12% stwierdziło, że byłoby skłonnych umówić się na randkę z czarnoskórym studentem.
• Jednocześnie studenci zgłaszali pozytywne nastawienie do Afroamerykanów.
• 15% poparło negatywne stereotypy na temat czarnoskórych.
• 93% stwierdziło, że biali i czarni powinni być traktowani równo.

Transformacja norm społecznych

• Przed II wojną światową uprzedzenia białej większości wobec członków innych grup były normą społeczną.
• Opierało się to na przekonaniu białych, że są z natury lepsi od innych ras.
• Obejmowało przekonanie o słuszności segregacji rasowej.
• Wykorzystywano prawo do ustanowienia systemów segregowanych i ograniczenia praw wyborczych.

Zmiana charakteru uprzedzeń

• W miarę jak nowe normy rozprzestrzeniały się w społeczeństwie, rasizm zmienił się z czegoś normalnego w coś złego.
• Większość białych Amerykanów zaczęła postrzegać siebie jako nieuprzedzonych.
• Uprzedzenia i rasizm zdefiniowano w kategoriach ekstremalnych zachowań, takich jak te związane z Ku Klux Klanem.
• Charakter uprzedzeń zmienił się z “gorącego, bliskiego i bezpośredniego” na “chłodny, odległy i pośredni”.

Ukryte uprzedzenia

• Badanie Agerströma i Rooth (2011) - wysłano fikcyjne aplikacje o pracę do Szwedzkiej Agencji Zatrudnienia.
• Połowa podań zawierała zdjęcie osoby otyłej, połowa - osoby o przeciętnej wadze.
• Menedżerowie wzięli udział w teście ukrytych skojarzeń oceniającym uprzedzenia wobec otyłości.
• Jawne postawy menedżerów nie były związane z ich decyzjami rekrutacyjnymi.

Test Ukrytych Skojarzeń - przykład LGBT

• Na ekranie komputera pojawiają się kolejno słowa lub obrazy.
• Zadaniem jest przyporządkowanie do kategorii: “Pozytywne”, “Negatywne”, “LGBT”, “Heteroseksualni”.
• Jeśli widać słowo pozytywne lub parę heteroseksualną, naciśnij klawisz “A”.
• Jeśli widać słowo negatywne lub parę LGBT, naciśnij klawisz “L”.

Interpretacja testu ukrytych skojarzeń

• W drugiej części testu kategorie zostają zamienione miejscami.
• Analiza czasu reakcji pozwala ocenić, czy istnieją nieświadome uprzedzenia.
• Jeśli respondenci szybciej kojarzą słowa pozytywne z “Heteroseksualnymi” i negatywne z “LGBT”, może to wskazywać na uprzedzenia.

Kontrola ukrytych uprzedzeń

• Może się wydawać, że ukryte uprzedzenia są niezmienne, ponieważ są nieświadome.
• Po aktywacji ukrytego uprzedzenia ludzie mogą świadomie kontrolować sposób reagowania.
• Mogą hamować uprzedzoną reakcję i zastępować ją reakcją bez uprzedzeń.
• Ukryte postawy można “oduczyć”, zastępując negatywne skojarzenia pozytywnymi.

Nowoczesne-symboliczne uprzedzenia

• Symboliczne uprzedzenia to zestaw przekonań na temat ludzi jako abstrakcyjnej grupy, a nie jako konkretnych osób.
• Rasizm symboliczny kontrastuje ze starodawnym rasizmem.
• Starodawny rasizm opierał się na wierze w biologiczną niższość osób czarnoskórych.
• Obejmował nieformalne wykluczenie i zalegalizowaną, formalną dyskryminację.

Charakterystyka współczesnych uprzedzeń symbolicznych

• Twierdzenie, że uprzedzenia rasowe i dyskryminacja już nie istnieją.
• Pozostałe różnice ekonomiczne między czarnymi i białymi wynikają z braku motywacji czarnych ludzi.
• Ciągły gniew czarnoskórych z powodu nierówności jest nieuzasadniony.
• Czarnoskórzy ludzie szukają specjalnych przywilejów zamiast pracować.

Psychologiczne podstawy uprzedzeń symbolicznych

• Łagodne do umiarkowanych negatywne emocje.
• Wiara w tradycyjne wartości.
• Egalitaryzm oparty na wynikach - “dostajesz to, na co zasługujesz”.
• Promowanie interesów własnych grup społecznych.
• Niewielka wiedza na temat grupy, wobec której są uprzedzeni.

Uprzedzenia awersyjne - charakterystyka

• Ludzie generalnie odrzucają rasistowskie tradycyjne przekonania.
• W przeciwieństwie do osób z uprzedzeniami symbolicznymi, wspierają programy zwiększające równość.
• Są silniej zmotywowani do postrzegania siebie jako nieuprzedzonych.
• Brak uprzedzeń jest ważnym aspektem ich samoakceptacji.

Psychologiczne podstawy uprzedzeń awersyjnych

• Ludzka predyspozycja do kategoryzowania ludzi.
• Potrzeba kontrolowania środowiska w celu zapewnienia pozytywnych wyników.
• Konflikt między niespójnymi wartościami ukrytych uprzedzeń a wiarą w sprawiedliwość rasową.
• Prowadzi to do sprzecznych uczuć i niespójnych zachowań wobec członków grup mniejszościowych.

Awersyjne uprzedzenia i zachowanie

• Charakterystyczne jest unikanie kontaktu z członkami grup mniejszościowych.
• Szczególnie prawdziwe w przypadku bliskich, osobistych kontaktów.
• Unikanie jest motywowane uczuciem niepokoju i dyskomfortu.
• Negatywne stereotypy powodują niepokój i przewidywanie negatywnych reakcji.

Ambiwalentne uprzedzenia - teoria

• Ludzie mają zarówno pozytywne, jak i negatywne przekonania na temat członków innych grup.
• Świadomość niespójnych postaw tworzy konflikt psychologiczny skutkujący ambiwalencją.
• Ambiwalencja jest zakorzeniona w dwóch zestawach wartości.

Dwa zestawy wartości w ambiwalentnych uprzedzeniach

• Indywidualizm kładzie nacisk na osobistą odpowiedzialność, ciężką pracę jako środek do sukcesu.
• Egalitaryzm i humanitaryzm koncentrują się na przekonaniu, że wszyscy ludzie powinni być traktowani jednakowo.
• Ludzie mają obowiązek pomagać innym, którzy znajdują się w niekorzystnej sytuacji.

Przykład ambiwalentnych uprzedzeń

• Indywidualistyczna orientacja prowadzi do postrzegania czarnoskórych jako dewiantów.
• Orientacja egalitarna prowadzi do skupienia się na niekorzystnej sytuacji osób czarnoskórych.
• Ludzie wyznający oba zestawy wartości doświadczają ambiwalencji - mieszanych uczuć.

Wpływ ambiwalentnych postaw na zachowanie

• Ambiwalentne postawy wpływają na zachowanie tylko gdy ludzie zdają sobie sprawę z niespójnych uczuć.
• Teoria dysonansu poznawczego głosi, że ludzie wolą spójne wzorce postaw i przekonań.
• Niespójności prowadzą do stanu nieprzyjemnych emocji zwanych dysonansem poznawczym.

Behawioralne przejawy ambiwalentnych uprzedzeń

• Nacisk na wartości egalitarne przejawia się w nadmiernie pozytywnych zachowaniach.
• Nacisk na wartości indywidualistyczne pojawia się w nadmiernie negatywnych zachowaniach.
• W sytuacjach pozytywnych osoby są bardziej pozytywne wobec członków grup mniejszościowych.
• W sytuacjach negatywnych są bardziej negatywne wobec tych samych osób.

Seksizm jako przykład ambiwalentnych uprzedzeń

• Wrogi seksizm postrzega kobiety i mężczyzn jako przeciwników w “walce płci”.
• Życzliwy seksizm postrzega kobiety jako czyste istoty, które powinny być chronione i uwielbiane.
• Życzliwy seksizm skazuje kobiety na tradycyjne role płciowe, przedstawiając je jako słabe.

Podstępność życzliwych uprzedzeń

• Zapewnia uprzedzonej osobie “moralne świadectwo” - można bronić się wskazując na pozytywne przekonania.
• Osoby będące celem tej formy uprzedzeń mogą w nią uwierzyć, uznając komplementarne aspekty za pochlebne.
• Uprzedzenia mogą się utrzymywać i być trudne do zmiany, ponieważ nie są odczuwane jako uprzedzenia.

Ćwiczenie