GRUPA 1: Wartości a uprzedzenia

Cel: Zidentyfikowanie związków między różnymi wartościami a tendencją do wykazywania lub sprzeciwiania się uprzedzeniom.

Kluczowe informacje teoretyczne

Model wartości Shalom Schwartza - psycholog zidentyfikował dziesięć podstawowych wartości uniwersalnych w różnych kulturach:

Moc - dominacja, kontrola nad ludźmi i zasobami
Osiągnięcia - osobisty sukces według społecznych standardów
Hedonizm - przyjemność i zmysłowa gratyfikacja
Stymulacja - poszukiwanie emocji, przygód i zmienności
Samorealizacja - niezależność myślenia, kreatywność, wolność
Uniwersalizm - troska o dobrobyt wszystkich ludzi i natury
Dobroć - zachowanie dobrostanu bliskich osób
Tradycja - szacunek dla tradycji kultury/religii
Zgodność - powstrzymywanie się od naruszania norm społecznych
Bezpieczeństwo - stabilność społeczna, osobista i w relacjach

KLUCZOWE: Wartości wpływają na to, jak postrzegamy innych, kogo uznajemy za “swoich” vs “obcych”, oraz czy inne grupy są postrzegane jako zagrożenie czy możliwość.

CZĘŚĆ 1: Identyfikacja wzorców

Waszym zadaniem jest przeanalizowanie, które wartości promują uprzedzenia, a które im przeciwdziałają.

Zadanie 1A: Wartości zwiększające uprzedzenia

Zidentyfikujcie wartości z listy Schwartza, które mogą zwiększać tendencję do uprzedzeń. Dla każdej wartości:

Wyjaśnijcie DLACZEGO ta wartość może prowadzić do uprzedzeń
Podajcie konkretny przykład sytuacji, w której ktoś kierujący się tą wartością może wykazać uprzedzenia
Określcie, wobec kogo najprawdopodobniej będą te uprzedzenia (jakie grupy?)

Wartość 1:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zwiększa uprzedzenia:

Przykład konkretnej sytuacji:

Wobec jakich grup:

Wartość 2:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zwiększa uprzedzenia:

Przykład konkretnej sytuacji:

Wobec jakich grup:

Wartość 3:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zwiększa uprzedzenia:

Przykład konkretnej sytuacji:

Wobec jakich grup:

Zadanie 1B: Wartości zmniejszające uprzedzenia

Zidentyfikujcie wartości, które zmniejszają tendencję do uprzedzeń:

Wartość 1:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zmniejsza uprzedzenia:

Przykład konkretnego zachowania osoby kierującej się tą wartością:

Wartość 2:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zmniejsza uprzedzenia:

Przykład konkretnego zachowania osoby kierującej się tą wartością:

Wartość 3:

Nazwa: _______________________________________________

Dlaczego zmniejsza uprzedzenia:

Przykład konkretnego zachowania osoby kierującej się tą wartością:

Zadanie 1C: Wartości ambiwalentne

Czy są wartości, które mogą ZARÓWNO zwiększać JAK I zmniejszać uprzedzenia w zależności od kontekstu? Wybierzcie jedną i wyjaśnijcie:

Wartość: _______________________________________________

Kontekst 1 - zwiększa uprzedzenia:

Kontekst 2 - zmniejsza uprzedzenia:

CZĘŚĆ 2: Synteza

Pytanie 1: Struktura wartości

Model Schwartza sugeruje, że wartości układają się w koło - niektóre są ze sobą zgodne, inne sprzeczne. Na przykład: uniwersalizm jest sprzeczny z mocą, ale zgodny z dobrocią.

Czy widzicie wzorzec? Które wartości “sąsiadują” ze sobą w grupie promującej uprzedzenia, a które w grupie przeciwdziałającej?

Pytanie 2: Zmiana wartości

Czy wartości można zmienić? Jeśli ktoś kieruje się wartościami sprzyjającymi uprzedzeniom, jak można by pracować nad zmianą jego perspektywy?

Pytanie 3: Sprzeczności wewnętrzne

Wyobraźcie sobie osobę, która jednocześnie ceni DOBROĆ (troska o bliskich) i UNIWERSALIZM (troska o wszystkich). Jak te wartości mogą wchodzić w konflikt? Podajcie przykład dylematu:

GRUPA 2: Typy osobowości a uprzedzenia

Cel: Zidentyfikowanie związków między różnymi typami osobowości a tendencją do wykazywania lub sprzeciwiania się uprzedzeniom.

Kluczowe informacje teoretyczne

Model “Wielkiej Piątki” - najpowszechniej akceptowany model osobowości w psychologii współczesnej, obejmujący pięć wymiarów:

Otwartość na doświadczenia - ciekawość intelektualna, kreatywność, zainteresowanie sztuką i nowymi doświadczeniami
Sumienność - organizacja, dyscyplina, obowiązkowość, metodyczność
Ekstrawersja - towarzyskość, energiczność, asertywność, pozytywne emocje
Ugodowość - współpraca, empatia, troskliwość, unikanie konfliktów
Neurotyczność - podatność na negatywne emocje, lęk, trudności w radzeniu sobie ze stresem

KLUCZOWE: Każdy człowiek ma określone natężenie każdej z tych cech. Osobowość wpływa na to, jak reagujemy na różnorodność, niepewność i ludzi różniących się od nas.

CZĘŚĆ 1: Identyfikacja wzorców

Zadanie 2A: Wysoki poziom cechy - wpływ na uprzedzenia

Dla każdego z pięciu wymiarów osobowości, wyobraźcie sobie osobę z WYSOKIM poziomem tej cechy. Czy będzie bardziej, czy mniej uprzedzona?

1. OTWARTOŚĆ (wysoka)

Wpływ na uprzedzenia: □ Zwiększa □ Zmniejsza □ Zależy od kontekstu

Dlaczego:

Konkretny przykład zachowania:

2. SUMIENNOŚĆ (wysoka)

Wpływ na uprzedzenia: □ Zwiększa □ Zmniejsza □ Zależy od kontekstu

Dlaczego:

Konkretny przykład zachowania:

3. EKSTRAWERSJA (wysoka)

Wpływ na uprzedzenia: □ Zwiększa □ Zmniejsza □ Zależy od kontekstu

Dlaczego:

Konkretny przykład zachowania:

4. UGODOWOŚĆ (wysoka)

Wpływ na uprzedzenia: □ Zwiększa □ Zmniejsza □ Zależy od kontekstu

Dlaczego:

Konkretny przykład zachowania:

5. NEUROTYCZNOŚĆ (wysoka)

Wpływ na uprzedzenia: □ Zwiększa □ Zmniejsza □ Zależy od kontekstu

Dlaczego:

Konkretny przykład zachowania:

Zadanie 2B: Profil osobowości

Stwórzcie dwa przeciwstawne profile osobowości:

PROFIL A - Najmniej uprzedzony

Które cechy powinny być wysokie, a które niskie?

Otwartość: □ Wysoka □ Niska
Sumienność: □ Wysoka □ Niska
Ekstrawersja: □ Wysoka □ Niska
Ugodowość: □ Wysoka □ Niska
Neurotyczność: □ Wysoka □ Niska

Opisz tę osobę (jak się zachowuje, czego unika, co ceni):

PROFIL B - Najbardziej uprzedzony

Które cechy powinny być wysokie, a które niskie?

Otwartość: □ Wysoka □ Niska
Sumienność: □ Wysoka □ Niska
Ekstrawersja: □ Wysoka □ Niska
Ugodowość: □ Wysoka □ Niska
Neurotyczność: □ Wysoka □ Niska

Opisz tę osobę (jak się zachowuje, czego unika, co ceni):

Zadanie 2C: Przypadek szczególny

Wybierzcie JEDEN wymiar osobowości, który wydaje wam się najbardziej niejednoznaczny (może zarówno zwiększać, jak i zmniejszać uprzedzenia). Wyjaśnijcie tę ambiwalencję:

Wymiar: _______________________________________________

Dlaczego jest ambiwalentny:

CZĘŚĆ 2: Synteza

Pytanie 1: Interakcje między cechami

Osobowość to nie pojedyncze cechy, ale ich kombinacja. Czy kombinacja pewnych cech może wzmacniać lub osłabiać ich wpływ na uprzedzenia? Podajcie przykład:

Pytanie 2: Czy można zmienić osobowość?

Cechy osobowości są względnie stabilne w czasie. Co to oznacza dla możliwości redukcji uprzedzeń? Czy trzeba zmieniać osobowość, czy może wystarczy zmienić zachowania?

Pytanie 3: Kontekst kulturowy

Czy te same cechy osobowości będą miały ten sam wpływ na uprzedzenia w różnych kulturach? Na przykład: czy wysoka ugodowość zawsze zmniejsza uprzedzenia, czy może w niektórych kulturach prowadzi do konformizmu?

GRUPA 3: Orientacje polityczne a uprzedzenia

Cel: Zidentyfikowanie związków między różnymi orientacjami politycznymi a wzorcami uprzedzeń - wobec kogo są one kierowane i przeciwko komu występują.

Kluczowe informacje teoretyczne

Spektrum polityczne można przedstawić jako continuum od radykalnej lewicy do radykalnej prawicy:

Radykalna lewica - krytyka kapitalizmu, walka z opresją, radykalne zmiany społeczne
Socjaldemokracja - sprawiedliwość społeczna, równość, państwo opiekuńcze
Centryzm - umiarkowanie, kompromis, stabilność
Konserwatyzm - tradycja, porządek społeczny, ewolucyjne zmiany
Radykalna prawica - silny nacjonalizm, sprzeciw wobec imigracji i globalizacji

KLUCZOWE: Każda orientacja polityczna ma swoją ideologię, która definiuje:

Co jest postrzegane jako zagrożenie
Które grupy są chronione, a które podejrzane
Jakie wartości są najważniejsze

WAŻNE: Każda orientacja może ZARÓWNO wykazywać uprzedzenia (wobec pewnych grup), JAK I sprzeciwiać się im (wobec innych grup).

CZĘŚĆ 1: Mapowanie uprzedzeń