Wyzwania życia publicznego: uprzedzenia

Tożsamość społeczna, przynależność do grupy i utrwalanie form uprzedzeń

Ben Stanley

Wydział Nauk Społecznych, Uniwersytet SWPS

27 stycznia 2026

Dzisiejsze tematy

  • Teoria tożsamości społecznej
  • Teoria względnej deprywacji
  • Realistyczna teoria konfliktu
  • Zintegrowana teoria zagrożenia

Teoria tożsamości społecznej - definicja

  • Tożsamość społeczna to część koncepcji siebie danej osoby.
  • Wywodzi się z członkostwa w grupach, które są dla niej ważne: rodzina, uczelnia, naród.
  • Identyfikując się z grupą, osoba czuje, że to, co dzieje się z grupą, dzieje się również z nią.

Teoria tożsamości społecznej - motywacje

  • Ludzie są zmotywowani do rozwijania i utrzymywania pozytywnych tożsamości społecznych.
  • Wyraźnego odróżniania swoich grup od innych grup.
  • Oznacza to, że ludzie chcą postrzegać swoje grupy jako odrębne i lepsze od innych grup.

Kategoryzacja i faworyzowanie grupy

  • Kiedy ludzie identyfikują się z grupą wewnętrzną, postrzegają członków grupy wewnętrznej bardziej pozytywnie.
  • Przyjmują perspektywę “my kontra oni”.
  • Kategoryzacja wywołuje uczucie rywalizacji.
  • Efekt faworyzowania grupy: ludzie faworyzują własną grupę i chronią interesy swojej grupy przed konkurencją.

Teoria względnej deprywacji - podstawy

  • Ludzie stają się niezadowoleni, gdy porównują swoją obecną sytuację z przeszłością.
  • Siebie z innymi osobami w podobnej sytuacji.
  • Nie musi oznaczać deprywacji w kategoriach bezwzględnych.
  • Poczucie deprywacji w stosunku do tego, co mieli w przeszłości i zasobów, na które uważają, że zasługują.

Rodzaje deprywacji względnej

  • Deprywacja względna osobista: stopień, w jakim osoba czuje się pozbawiona jako jednostka.
  • Deprywacja względna grupowa: stopień, w jakim osoba czuje, że jej grupa została pozbawiona korzyści.
  • Niezależna od wielkości doświadczanej deprywacji osobistej.
  • Ważne: tylko deprywacja grupowa jest związana z uprzedzeniami.

Realistyczna teoria konfliktu - założenia

  • Najwcześniejsza teoria międzygrupowa uprzedzeń.
  • Główne założenia:
    • Ludzie nie lubią członków grup zewnętrznych z powodu konkurencji o zasoby
    • Ludzie są motywowani chęcią maksymalizacji dostępu do zasobów
    • Konkurencja prowadzi do konfliktu między grupami i uprzedzeń wobec członków konkurencyjnych grup

Współczesne ujęcie teorii konfliktu

  • Rozszerzenie teorii o rywalizację międzygrupową.
  • Zasoby kulturowe (systemy przekonań, ideologie polityczne, poglądy religijne).
  • Rywalizacja może dotyczyć zasobów materialnych i tego, który system przekonań reprezentuje “prawdę”.

Zintegrowana teoria zagrożenia - wprowadzenie

  • Łączy elementy teorii tożsamości społecznej, teorii względnej deprywacji i realistycznej teorii konfliktu.
  • Trzy rodzaje postrzeganego zagrożenia:
    • Lęk międzygrupowy
    • Zagrożenia realistyczne
    • Zagrożenia symboliczne

Rodzaje zagrożeń - lęk międzygrupowy

  • Strach przed zawstydzeniem: obawa przed negatywną oceną w kontaktach międzygrupowych.
  • Uprzedzenia awersyjne: niepokój związany z potencjalnymi konfliktami wartości.
  • Niepokój w obecności innych grup: dyskomfort w sytuacjach międzygrupowych.

Rodzaje zagrożeń - realistyczne

  • Konkurencja o zasoby: rywalizacja o ograniczone dobra materialne.
  • Deprywacja względna grupy: poczucie, że grupa została niesprawiedliwie potraktowana.
  • Konflikty materialne: spory dotyczące dostępu do dóbr ekonomicznych i społecznych.

Rodzaje zagrożeń - symboliczne

  • Różnice w wartościach, postawach, przekonaniach: konflikty dotyczące podstawowych zasad życia.
  • Postrzegane zagrożenie dla podstaw kulturowych: obawa przed utratą własnej tożsamości kulturowej.
  • Konflikty standardów moralnych: spory o to, co jest właściwe i akceptowalne społecznie.

Przykład: Postawy wobec imigrantów

  • Silna identyfikacja z grupą prowadzi do postrzegania większych różnic między grupami.
  • Zwiększonego lęku międzygrupowego.
  • Silniejszego poczucia zagrożenia realistycznego.
  • Doświadczania zagrożeń symbolicznych.
  • Uprzedzenia mogą wynikać z każdego typu zagrożenia.
  • Efekty wzmacniają się wraz ze wzrostem identyfikacji z grupą.